FILM SAMURAJSKI

OGAWA NO HOTORI – raz jeszcze. Pierwsze wrażenia

2011-07-01T03:04:00.000+02:00

Szambelan klanu (Sasano Takashi) w domenie Unasaka zleca samurajowi Inui Sakunosuke (Higashiyama Noriyuki) odpowiedzialne zadanie: odnalezienie innego samuraja, Sakumy Morie (Kataoka Ainosuke) w celu jego zamordowania. Była to kara wymierzona za samowolne opuszczenie klanu przez Sakumę - w owych czasach było to traktowane jako przestępstwo największego kalibru. Uciekinier Sakuma – dawniej poważany członek klanowej społeczności – popadł bowiem w niełaskę władcy prowincji. Zaczęło się od pisma krytycznego Sakumy, wyrażającego konieczność reform agrarnych i odsunięcia niekompetentnych doradców. Pomimo iż żądania te okazały się słuszne, a wprowadzane dzięki nim zmiany były dla klanu korzystne, wystąpienie Sakumy uznano za obrazę i podważenie autorytetu władcy. W rezultacie Sakuma, zamiast wyrazów uznania został narażony na szykany. Porzucił więc swój klan i wraz z żoną udał się w nieznane. Za ten czyn wydano na niego wyrok śmierci. Pierwszemu egzekutorowi udało się z grubsza ustalić miejsce ukrywania się uciekinierów, lecz nie zdołał wypełnić misji karnej.

Wobec niepowodzenia poprzedniego wysłannika wykonanie wyroku powierzono samurajowi Sakunosuke – wyśmienitemu szermierzowi, który byłby w stanie pokonać równie znakomitego fechmistrza Sakumę. Zadanie zabicia winowajcy - które dla klanowego samuraja mogło się wydawać czymś zupełnie normalnym – w przypadku Sakunosuke okazało się być znacznie bardziej skomplikowane. Ofiarą wyroku miał bowiem być jego własny szwagier, mąż młodszej siostry Sakunosuke, Tazu (Rinko Kikuchi).

Przed Inui Sakunosuke – nowo wyznaczonym egzekutorem, wskazanym przez klanowe władze odgórnie i nieodwołalnie - pojawił się dylemat moralny: wybór pomiędzy więzami rodzinnymi (ninjō), a samurajską powinnością wykonania rozkazu (giri). Co więcej – gdyby Sakunosuke odmówił, przyniosłoby to ostre sankcje wobec członków rodziny Inui: w owych czasach odpowiedzialnością za popełnienie przez kogoś przestępstwo obciążano również członków rodziny winowajcy. W tym przypadku byłaby to odpowiedzialność spotęgowana: do sankcji za ucieczkę Tazu i Sakumy Morie, doszłaby kara za odmowę wykonania rozkazu. Ucierpieć by mogli starzy rodzice Sakunosuke i Tazo, z całą pewnością on sam, jak również jego młoda żona, Kiku (Ono Machiko).

Nastąpiła burzliwa narada rodzinna, w której ojciec (Fuji Tatsuya) wyrażał zrozumienie dla powinności wynikających z feudalnych zależności syna, natomiast matka (Matsubara Chieko) była zdecydowanie przeciwna, przewidując możliwość śmiertelnego starcia pomiędzy własnymi dziećmi. Żona Sakunosuke, która wzorem japońskich małżonek wyrażała swój ból jedynie milczącą postawą i czułymi gestami, zdawała sobie doskonale sprawę, że jej mąż wykonując to okrutne zadanie, równie pewnie może stracić życie, jak jego domniemana ofiara.

Po rozważeniu wszystkich „za i przeciw” Sakunosuke zdecydował udać się w drogę z zamiarem dotarcia do uciekinierów i wypełnienia powierzonej mu misji. Pomimo tej decyzji nadal dręczyły go sprzeczne uczucia: nie dosyć, że nie odczuwał niechęci wobec własnego szwagra, a wręcz pochwalał jego wcześniejsze reformatorskie pomysły - to jeszcze obawiał się sytuacji, jaka siłą rzeczy musiała nastąpić po odnalezieniu uciekinierów. Wówczas Tazu, też dobrze władająca mieczem - mimo że jego siostra, to przecież żona Sakumy - na pewno stanie po stronie męża ... Tak więc z nią również przyjdzie mu stoczyć walkę!

W podróży do Gyotaku – miejscowości w pobliżu Edo, gdzie ostatnio widziano parę uciekinierów - towarzyszył mu wierny sługa Shinzō (Katsuji Ryo), rówieśnik Sakunosuke i Tazu, z którym oboje spędzili dzieciństwo i który był przez nich traktowany jak członek rodziny. Zamiarem Shinzō było zapobieżenie walce pomiędzy rodzeństwem ...

Film dobitnie pokazuje, że prawdziwym problemem dla samurajów wykonujących podobne rozkazy nie było ani odebranie komuś życia ani ryzykowanie własnego – problemem takim mogły być dylematy moralne. Film ten ciekawie naświetla również inne sprawy dotyczące życia samurajów, których dostrzeżenie i ocenę pozostawiam ciekawości widzów ...

Pragnę jednak zaznaczyć, że film ten – pomimo kilku mistrzowsko zaaranżowanych i wykonanych oraz znakomicie sfilmowanych walk samurajskich – nie należy bynajmniej do kina akcji. Osobiście zaliczam go raczej do kina kontemplacji, skłaniającego do zadumy nad trudną sytuacją sytuacją samurajów, nad stopniem komplikacji ich życiowych postaw oraz koniecznością dokonywania trudnych wyborów, co wynikało z racji ich podwójnych zobowiązań – tych, które mieli wobec swoich bliskich oraz tych, które brały się z ich usytuowania w hierarchicznej strukturze klanowej.

Równie znakomita jak fabuła tej opowieści i naświetlony w niej problem, jest konstrukcja samego filmu, dzieła reżysera Shinohary Tetsuo. Obraz ten, w miarę rozwoju akcji, powoduje u widza coraz większe napięcie psychiczne, dorównujące niemal temu jakie musiało towarzyszyć działaniom bohaterów opowiadania. Emocjonalne fragmenty filmu, wynikające z akcji i narracji, zostały przedzielone łagodnymi, poetyckimi przestrzeniami, które pozwalają widzowi na chwilowe odprężenie i złapanie oddechu. Dla kontrastu zostały one wypełnione zdjęciami przecudnych japońskich plenerów i zjawisk natury, które widz może kontemplować towarzysząc Sakunosuke i Shinzō w ich 10-dniowej wędrówki starym górskim szlakiem podróżnym. Pouczające są również dyskusje, jakie prowadzą między sobą obaj wędrowcy – ich rozmowy oraz wspomnienia pokazują relacje pomiędzy panem a jego sługą w niezwykłym, jakże ciekawym świetle. Całości dopełnia piękna muzyka skomponowana przez Takebe Satoshiego.

Na zakończenie zwrócę uwagę widzów oraz czytelników mojego blogu, że scenariusz do tego filmu, autorstwa Hasegawy Yasuo i Iidy Kenzaburō jest kolejną, bodajże już ósmą filmową adaptacją powieści i opowiadań Shuuheia Fujisawy. Pisarz ten okazał się – obok Hasegawy Shinjirō i Yamamoto Shugorō – kolejnym piewcą opowieści samurajskich, którego dzieła zostały uznane za godne przenoszenia na wielki ekran. Z tego względu planuję mu poświęcić następny rozdział swojego blogu.

KAT SHOGUNA – ilu widzów będzie „za”, a ilu „przeciw” ?

2011-06-02T23:42:00.000+02:00

Była to pierwsza myśl - a właściwie pytanie, jakie przyszło mi do głowy po otrzymaniu wiadomości, którą właśnie przekazuję dalej.

Jak podzieli się polska publiczność po poznaniu filmu Kat shoguna?

Jak zostanie przez nią odebrany legendarny film Shogun Assassin, stworzony przez Roberta Houstona w roku 1980 ?

Według zapowiedzi wydawcy – to nowa firma 9th PLAN – polska edycja tego filmu, nosząca tytuł Kat shoguna, ukaże się w sprzedaży we wrześniu 2011 roku.

Dzięki temu wąski asortyment filmów kina samurajskiego – wydanych oficjalnie na nośnikach DVD w naszym rodzimym języku – poszerzy się już wkrótce o kolejną WAŻNĄ pozycję.

Dlaczego ważną?
Przemawia za tym szereg argumentów:

Jest to film kultowy, chociaż – moim zdaniem - trudno go zaliczyć do „klasyki” kina samurajskiego. Nawet pomimo tego, że uchodzi za najlepiej znany w świecie film o tematyce samurajskiej.
Ciekaw jestem czy tak wysoką pozycję w rankingu potwierdzają poważne badania przeprowadzone wśród globalnej publiczności, ale taka o nim opinia powtarza się w wielu komentarzach.

Ponadto - rzadko który utwór kinematograficzny polaryzuje publiczność tak wyraźnie: na widzów zachwyconych i zdegustowanych.

Co więcej - z filmem Shogun Assassin wiąże się szereg osobliwości, np. takie:
- że jest to taki film samurajski, który jest słabo znany Japończykom, natomiast ci z nich, którzy go obejrzeli szczerze go wykpiwają;
- że jest to film-hybryda (chyba jedyna w swoim rodzaju);
- że powstał on w przedziwny sposób, bo ma kilku reżyserów.
O tym wszystkim będę pisał jeszcze dalej.

Warto najpierw rozważyć czyje to właściwie dzieło?
Czy to film Roberta Houstona, amerykańskiego reżysera, zdobywcy Oscara w 2005 roku (bynajmniej nie za ten film!). W jakim stopniu Houston był twórcą tego filmu?

Żeby na to pytanie sobie odpowiedzieć trzeba poznać jak ten dziwny twór się narodził ...
Ma on bowiem wielu ojców, zarówno naturalnych, jak i adoptowanych ...

Zanim Shogun Assassin powstał, miał już swoją historię – i to dosyć długą:

Na początku była manga ... Chociaż, może nie! Być może najpierw była jakaś autentyczna historia, związana z rodem Ogami, który rzekomo miał zniknąć z kart historii Japonii w połowie XVII w. Piszę RZEKOMO – jako że trudno znaleźć tego potwierdzenie (jedyną o tym wzmiankę znalazłem w polskiej wikipedii).

Trzy wieki później pojawili się panowie Kazuo Koike (autor) i Goseki Kojima (rysownik), autorzy mangi pod tytułem Kozure Ōkami, jap. 子連れ狼 . Niezależnie od tego czy inspirowali się autentyczną historią, czy była ona ich własnym pomysłem, podarowali światu ciekawe opowiadanie, bogate w wiele interesujących detali. Śledząc przygody bohaterów czytelnik ma również okazję poznawać historię i kulturę dawnej Japonii. Komiks ten, a właściwie cała długa ich seria, był wydawany w Japonii w latach 1970-1976. Łącznie liczył ponad 8700 stron, w 28 albumach.

Już w trakcie wydawania mangi tworzono na jej podstawie filmy – na początku, w latach 1972 -1974, było ich sześć. Kazuo Koike współtworzył do nich scenariusze, zaś reżyserem większości z nich był Kenji Misumi – jeden z najwybitniejszych twórców filmów o tematyce samurajskiej, działający w latach 1951-1974.
Filmy te nosiły wspólny tytuł Kozure Ōkami, a poszczególne części różniły się podtytułami. Pełny ich wykaz podam w oddzielnym poscie poświęconym temu cyklowi. Filmy te nie zrobiły w Japonii jakiejś specjalnej furory i dlatego zaniechano produkcji kolejnych części - ale o tym potem!

Prawa do dwóch pierwszych tytułów:
Lone Wolf and Cub: Sword of Vengeance (1972) oraz
Lone Wolf and Cub: Baby Cart at the River Styx (1972)
- zakupił od japońskiej wytwórni TOHO amerykański producent filmowy David Weisman.
Za cenę doprawdy śmieszną, bo zaledwie 50 tys. dolarów.

Na bazie tych dwóch utworów - wspólnie z innym, początkującym wówczas reżyserem amerykańskim, Robertem Houstonem - spreparowali oni „własne” dzieło filmowe.
Z pierwszego tytułu pobrali 12 minut – wprowadzenie w historię. Z drugiego dobrali resztę – 74 minuty fabuły...
Chociaż nie! Pobrali nie tyle fabułę, co materiał zdjęciowy, którego twórcą był Japończyk, Chishi Makiura. Wycięte z oryginalnych filmów ujęcia dodatkowo poszatkowali, po czym zmontowali ponownie, ale na swój sposób.
To bynajmniej nie koniec ich zabiegów chirurgicznych – wycięli japońską ścieżkę dźwiękową (dialogi, dźwięki, oryginalną muzykę kompozytora Hideaki Sakurai) i zastąpili ją tworem własnym: dialogami prowadzonymi w języku angielskim, innymi dźwiękami dochodzącymi z otoczenia oraz modnym wówczas podkładem muzycznym, stworzonym przez Marka Lindsaya na syntetyzatorze.

Kiedy piszę o wykorzystaniu przez amerykańskich twórców nie tyle fabuły filmu, co zawartego w nim obrazu, pragnę podkreślić, że fabuła filmu Shogun Assassin znacznie odbiega od oryginału. Zmienili treść większości dialogów prowadzonych między bohaterami tego filmu, a wielu postaciom przypisali odmienne role.
W oryginalnym filmie ani tytułowy siogun ani żaden brat sioguna nie występują w ogóle.
Ittō Ogami, główny bohater filmu również nie był prześladowany przez sioguna, lecz przez przywódcę wpływowego klanu Yagyu.
W oryginale ścigany ronin Ittō Ogami nie mścił się na nikim, lecz po prostu był płatnym zabójcą.
Nowa, „amerykańska” fabuła została znacznie uproszczona w stosunku do oryginału, a zarazem udziwniona: „amerykańscy” bohaterowie filmu wypowiadają rozmaite „głębokie” myśli oraz „skromne” stwierdzenia - takie, które „japońskim” bohaterom nawet nie przeszły by przez usta, np.: „Jestem największym ninja” i inne podobne bzdury.

W amerykańskiej wersji dodano narratora – nie tyle postać, co głos. Za narratora posłużył im malec Daigorō, który w japońskim oryginale nie odzywał się prawie wcale. Natomiast w amerykańskiej wersji Daigorō jest wręcz rozgadany - opowiada nieszczęsną historię własnej rodziny oraz na bieżąco komentuje krwawe wyczyny swego ojca. Ale to chyba jedyny amerykański dodatek godny zaakceptowania.

Dzięki tym amerykańskim zabiegom powstał „nowy-twór” znacznie różniący się od oryginału. Oryginalną szatę popruto, a z uzyskanych kawałków materiału uszyto "niby-nową", dopasowaną do odmiennych upodobań i innego, amerykańskiego sposobu widzenia świata.

Powstaje więc pytanie: w jakim celu to zrobiono?
A także inne, dla mnie ważniejsze: czy jest to nadal film samurajski, czy raczej amerykańskie wyobrażenie o tym, jaki powinien być „idealny” film o samurajach?
Z całą pewnością przestał to być film japoński w swej wymowie, pomimo że obraz, aktorzy, miejsce akcji, a nawet sceny walki pozostały te same, co w oryginale.

Premiera tej osobliwej „nowości” miała miejsce 11 listopada 1980 roku.
Film został skierowany do dystrybucji w sieci tzw. grindhouse (kino samochodowe), wyświetlającej filmy kategorii B i exploitation. Spotkał się tam z dużym zainteresowaniem. W znacznej mierze zawdzięczał to fali zainteresowania japońszczyzną, która przybrała właśnie wówczas dzięki emisji serialu Shōgun z Richardem Chamberlainem i Toshiro Mifune w amerykańskiej TV.
Był to marketingowy strzał twórców Shoguna Assassina w dziesiątkę.
Kiedy pragnienie oglądania tej filmowej jatki na dużym ekranie przygasło, film został puszczony do obiegu na kasetach VHS. Rozpowszechniany dalej w tej mobilnej formie pomnażał liczbę swoich wielbicieli. Chociaż trzeba przyznać, że przeciwników również!

Przez wielu zachodnich widzów film ten został okrzyknięty ... „najlepszym”, „pierwszym prawdziwym” ... filmem samurajskim. Rozprzestrzeniając się po świecie dalej zaczął być w końcu uznawany za wykładnię samuraizmu.
Wypadałoby zatem ubolewać, że to wielkie dzieło twórców amerykańskich nie trafiło do dystrybucji w Japonii, a przez to niewielu samurajskich potomków miało możność go obejrzeć. Dowiedzieliby się wreszcie jak filmy o własnych przodkach powinni konstruować, tak by były one w świecie powszechnie rozumiane i zdobywały sobie licznych zwolenników. Recepta okazała się taka prosta:

1. Ograniczyć treść filmu do minimum, upraszczając ją do maksimum; choćby kosztem wyzbycia się logiki, rozerwania spójności akcji, i sprowadzenia pozostałej resztki do steku absurdów
2. Wypełnić większość filmu scenami akcji - najlepiej od początku do końca! Zawartość filmowego dzieła ograniczyć głównie do kolejnych obrazów totalnej jatki, fruwających części ciała oraz gejzerów krwi tryskającej w różne strony lub wyciekającej na ekran.
3. Dla zachowania równowagi uwypuklić jakieś szczątkowe wątki liryczne – pozwoli to męskiej części widowni złapać oddech, a jej żeński pierwiastek wzruszy do łez.

Kiedy w roku 1983 Shogun Assassin został wydany Wielkiej Brytanii na taśmie VHS, natychmiast został wycofany z obrotu ze względu na “nadmiar ekstremalnej przemocy”. Jednak czasy się zmieniają .... Dlatego - gdy osiemnaście lat później ten sam film został wydany na płycie DVD - jego okładkę opatrzono napisem „ZAKAZANY OD 1983 ROKU” – co znacznie zwiększyło przychody ze sprzedaży.

W roku 2006 film ten został przetworzony ponownie – cyfrowo zgrany z oryginalnego materiału japońskiego. Znacznie poprawiło to jego jakość, dzięki czemu drastyczne szczegóły są teraz dużo lepiej widoczne. Dodatkowo można zrobić zrzut ekranowy. Wydawcą tak poprawionego Shoguna Assassina jest amerykańska firma AnimEigo. W roku 2010 ta sama firma wydała go w wersji Blu-Ray. Istnieje też wydanie Shogun Assassin 2 - reklamowane jako kontynuacja części pierwszej. Ale jest to trzeci film z oryginalnej serii Kozure Okami, w reżyserii Kenjiego Misumi, nie potarganej przez żadnych „barbarzyńców”.

Informacja handlowa: firma AnimEigo nie prowadzi bezpośredniej sprzedaży poza Amerykę Północną. Jednak wszystkie wydane przez nią tytuły są możliwe do nabycia - najłatwiej to uczynić poprzez Amazon brytyjski, do których poniżej podaję linki.

Uwaga! Decydując się na zakup trzeba zwracać uwagę na regiony kodowania, pamiętając o ograniczeniach z tego wynikających. Porad w tym zakresie udzielałem w poscie Regiony kodowania filmów

Rozmaite elementy z filmu Shogun Assassin bywają wykorzystywane w innych tworach kultury masowej. Przykładem tego może być scenka z Kill Bill 2 wymyślona przez Quentina Tarantino:

- B.B. chcesz, żeby mamusia obejrzała z tobą film przed snem?
- Chcesz mamusiu oglądać ze mną film?
- O tak! Uwielbiam to.| A jaki byś chciała obejrzeć?
- "Siogun zabójca".
- Nie B.B.|"Siogun zabójca" jest za długi.

PODSUMOWANIE

Ciekawa to sprawa - żywe zainteresowanie tym osobliwym filmem utrzymuje się nadal. Pomimo że minęło już 40 lat od nakręcenia materiału zdjęciowego, a 30 od zmontowania go w film Shogun Assassin.

Nadal ma on zarówno swoich gorących wielbicieli, jak i zdeklarowanych przeciwników. Co więcej - wiele cech jakimi film ten się charakteryzuje, jedni traktują jako jego zalety, a inni postrzegają je jako wady.
Dobrze więc, że w końcu i u nas zostanie on wydany. Byle nie stał się wyznacznikiem gustów polskiej publiczności. Mam nadzieję, że film ten raczej zachęci do oglądania japońskich oryginałów, o których śmiem twierdzić, że są o niebo lepsze. Filmy z tej serii Kozure Ōkami opiszę w odrębnym poscie.

Na temat filmu Shogun Assassin coś jeszcze: odrobina statystyki ze strony IMDb poświęconej temu filmowi (według stanu na dzień 1 czerwca 2011 r.):

• Średnia ocena filmu 7,7* (4041 głosów); najwyższa ocena 10* (891); mediana 8* (948); najniższa ocena 1* (48).
• Najwyższe noty skłonne są temu filmowi przyznawać... dziewczynki/panienki poniżej lat 18 - i ta wysoka ocena utrzymuje się wśród kobiet do wieku lat 29.
Czyżby ten film rzeczywiście służył im za bajeczkę na dobranoc i to już od czasu pierwszego wydania na kasetach? To chyba za sprawą słynnej sceny z rozczłonkowywaniem męskiego ninja przez kobiece ninja? Zapewne fajne musi to być uczucie, gdy podobny obrazek panience się później przyśni ... Strzeżcie się zatem junacy, po tym jak wasze partnerki ten film obejrzą!
Ale jest i drobna pociecha: ocena wartości Shoguna Assassina gwałtownie spada u pań w wieku powyżej lat 45 – pewnie dlatego, że babciom również ten film wydaje się za długi! Tak więc panowie w „słusznym” wieku nie muszą już się o amputację aż tak bardzo obawiać.

Jakie jest moje własne zdanie o tym filmie? Otóż ...
Nie uważam bynajmniej, by należało wycofywać ze sprzedaży noże, pomimo iż zdarza się, że sąsiad zadźga sąsiada. Ludzkie potrzeby się różnią, pomysły twórców i gusty publiczności również – gorsze rzeczy pojawiają się na ekranach.

Uważam nawet ten film za lekturę obowiązkową, zwłaszcza dla fanów kina samurajskiego! Ten film powinni koniecznie obejrzeć, by poznać amerykańską propozycję filmu samurajskiego. Wcale niekoniecznie trzeba ją polubić ... Może raczej po to, by bardziej docenić inne, wspaniałe filmy o tematyce samurajskiej.

Warto jednak ostrzec, że film taki jak ten może narobić szkody! Przytoczę w tym celu opinię jednego z widzów wypowiadających się na Amazonie amerykańskim:
„Miałem przyjaciela, który ustawicznie protestował, kiedy chciałem mu zaprezentować jakiś dobry film japoński,. Argumentował to tym, że nienawidzi filmów samurajskich. Odwiedziłem go kiedyś w jego domu i wówczas wręczył mi film Shogun Assassin ze słowami: mam tu dla ciebie coś, co na pewno ci się spodoba. Zrozumiałem wówczas skąd wzięła się u niego niechęć do oglądania filmów samurajskich. Z dobrego japońskiego materiału zrobiono coś, co przypominało idiotyczne filmy o amerykańskich ninjach”.

Jeśli ktoś z Was tego filmu nie zna, a chciałby poznać jego treść przed obejrzeniem Kata shoguna - lub jest zainteresowany inną jego analizą - polecam pracę napisaną przez Dagmarę Sitek.
Zamieściła ją w portalu Film.org
Tekst autorstwa tej pani nie jest wolny od drobnych błędów, ale dobrze oddaje treść i sens (lub bezsens) omawianego filmu ...

Przygody Samotnego Wilka i Szczenięcia można również poznawać dzięki wydawnictwu MANDRAGORA, które wydało siedem albumów tej mangi po polsku.
Dalsze zeszyty można zdobyć poprzez sklep Amazon, tyle że w języku angielskim. Poniżej zamieszczam odsyłacze do kilku przykładowych pozycji:

Na zakończenie swoich wywodów raz jeszcze chciałbym złożyć podziękowanie autorom tej filmowej niespodzianki. Zwłaszcza, że – zgodnie z sugestią zawartą ich nazwie, 9th PLAN - mają oni w swoich PLANACH całą serię KINO BUSHIDO.

NA SKRAJU RZEKI - Ogawa no hotori – At River’s Edge

2011-05-07T02:51:00.004+02:00

13 maja br. na Festiwalu w Cannes wytwórnia TOEI zaprezentowała kolejny film historyczny (jidaigeki) o tematyce samurajskiej: Ogawa no hotori 小川の辺. Jest to najnowsze dzieło Tetsuo SHINOHARY - japońskiego reżysera, który niedawno nakręcił inny film o podobnej tematyce - Górska wiśnia (Yamazakura – 2008).

Obsada aktorska
(w porządku alfabetycznym, nazwiska dużymi literami):
Tatsuya FUJI, Noriyuki HIGASHIYAMA, Ainosuke KATAOKA, Ryo KATSUJI, Rinko KIKUCHI, Chieko MATSUBARA, Tokuma NISHIOKA, Machiko ONO, Takashi SASANO.

Podstawą scenariusza do tego filmu była jedna z nowel napisanych przez Shuheia FUJISAWĘ (autor ten napisał szereg opowiadań, na podstawie których nakręcono w ostatnich latach kilka znakomitych filmów jidaigeki: Samuraj-Zmierzch (Tasogare seibei - 2002), Ukryte ostrze (Kakushi ken oni no tsume – 2004), Samurai, którego kochałam (Semishigure – 2005), Miłość i honor (Bushi no ichibun – 2006), Górska wiśnia (Yamazakura – 2008) oraz Sword of Desperation (Hisshiken torisashi – 2010).

Zarys fabuły filmu:
Samuraj Inui Sakunosuke (Noriyuki Higashiyama) otrzymuje od swego klanu misję: dokonanie zemsty na innym samuraju, Sakuma Morie. Zadanie niby typowe - w jego jednak przypadku okazuje się znacznie bardziej skomplikowane, albowiem ofiarą Sasanosuke ma być mąż jego własnej, młodszej siostry, imieniem Tazu (Rinko Kikuchi). Przed Sasanosuke staje więc dokonanie wyboru pomiędzy więzami rodzinnymi (ninjo) a samurajską powinnością wobec własnego klanu (giri). Ponadto Tazu również doskonale włada mieczem, więc Sasanosuke musi się liczyć z koniecznością stoczenia walki z własną siostrą.

55 sekundowy trailer:

Oficjalna strona filmu

MUSASHI, który swego czasu regularnie pojawiał się w Polsce

2011-04-01T03:41:00.003+02:00

Finalizując (przynajmniej jak na razie!) nasze wspólne poszukiwania serialu o Musashim, który był wyświetlany w polskiej telewizji w roku 1985, mam wielką przyjemność powiadomić, że odcinki tego serialu są obecnie dostępne na YouTube. Niestety, są one (również: przynajmniej jak na razie!) dostępne wyłącznie w języku ojczystym naszego dzielnego, "dwumieczowego" bohatera - brak napisów, choćby w języku angielskim. Myślę jednak, że wkrótce takich napisów się doczekamy (a może również w języku polskim?), dlatego sądzę, że już teraz warto tym serialem bliżej się zainteresować.

Oto fragment pierwszego odcinka, pozostałe łatwo wyłowić ze źródła, przy użyciu sieci:

Pozdrawiam i życzę przyjemnego oglądania.

PS. Serdeczne podziękowania dla Akina z Tokyo (snowdream2011) oraz dla Mariusza (primax122), gdzieś z Polski ...

PPS. Więcej informacji o tym pamiętnym i ulubionym serialu w moim postach wcześniejszych i w komentarzach do nich ...

SOREKARA NO MUSASHI – filmy o Musashim „późniejszym”, czyli badanie zawartości cukru w cukrze

2011-01-17T14:45:00.014+01:00

OK, składam serdeczne dzięki czytelnikom biorącym udział w poszukiwaniach Musashiego - nareszcie wiemy, gdzie on tak długo przed nami się ukrywał :-) Teraz spróbuję nieco uporządkować informacje na temat tego serialu, wyświetlanego w Polsce w roku 1985:

Japoński tytuł serialu: Sorekara no Musashi
Rok produkcji: 1981 (13 epizodów, Nakamura Production)
Reżyseria: Masatsuda SAWAJIMA, Sai OSU
Scenariusz: Masatsuda SAWAJIMA (w oparciu o powieść autora Katsukiyo OYAMA)
Obsada: Kinnosuke NAKAMURA (jako Miyamoto Musashi), Meiko KAJI, Wakako SAKAI
Informacje w IMDb

Jak na razie jeszcze tego nie za dużo, ale informacje powyższe będę się starał dalej poszerzać!

UWAGA! Wiele interesujących hiperlinków dotyczących tego serialu można znaleźć w komentarzach czytelników do mojego wcześniejszego posta Filmy i seriale o Miyamoto Musashim

Natomiast ja dodam teraz trochę wiadomości, które również mogą moich czytelników zainteresować:

Wśród aktorów odtwarzających postać Musashiego w filmach aktor Kinnosuke NAKAMURA pojawia się najczęściej (6 filmów, 13 odcinków serialu TV). Inni aktorzy często występujący w roli Musashiego to Chiezo KATAOKA (6 filmów) oraz Toshiro MIFUNE (3 filmy)

Szczegółową biografię Kinnosuke NAKAMURY/YOROZUYA (1932-1997), aktora z rodowodem teatralnym kabuki , specjalizującego się w kreowaniu ról filmowych odtwarzających epizody z życia znanych japońskich postaci historycznych (np. Takeda Shingen, Oda Nobunaga, Tokugawa Ieyasu, Kuranosuke Oishi, Yagyu Tajima, Sakamoto Ryoma) oraz fikcyjnych (np. Tange Sazen, Itto Ogami) opublikuję wkrótce.

Według moich dotychczasowych ustaleń Nakamura wcielił się w postać Musashiego w następujących filmach:

1961 Miyamoto Musashi Zen and Sword Informacje w IMDb
1962 Miyamoto Musashi 2: Hannyazaka no ketto Showdown at Hannyazaka Heights Informacje w IMDb
1963 Miyamoto Musashi 3: Nitoryu kaigen Two-Sword Fencing Is Born Informacje w IMDb
1964 Miyamoto Musashi 4: Ichijoji no ketto The Duel at Ichijoji Informacje w IMDb
1965 Miyamoto Musashi 5: Ganryû-jima no kettô Duel at Ganryu Isle AKA Musashi vs. Kojiro Informacje w IMDb
	Możliwość zakupu (5 filmów): Ultimate Samurai Miyamoto Musashi [DVD] [1961] [Region 1] [US Import] [NTSC] Dostępność w sieci [RS]: Miyamoto Musashi (1–5)

Powyższe tytuły są ściśle powiązane fabularnie: scenariusze do nich powstały jako chronologiczna adaptacja wydarzeń opisanych w powieść Eiji YOSHIKAWA “Musashi” z roku 1935, publikowanej w odcinkach w gazecie Asahi Shimbun. Reżyserem wszystkich pięciu filmów był Tomu UCHIDA (1898-1970), a stworzył je w wytwórni Toei.

Kilka lat później ta sama para twórców filmowych (Kinnosuke NAKAMURA i Tomu UCHIDA) nakręciła jeszcze jeden film z Musashim w roli głównej:

1971
Shinken shobu
Death Match AKA Swords of Death
Informacje w IMDb

Ten szósty tytuł nie jest jednak zbytnio powiązany z poprzednimi; obejmuje jeden ze środkowych epizodów opisanych powieści Yoshikawy, a mianowicie konflikt i pojedynek Musashiego z roninem Baikenem Shishido (w tej roli Rentaro MIKUNI), posługującym się bronią kusari-gama (łańcuch i sierp).

Powieść Eiji Yoshikawy oraz scenariusze większości filmów na tej powieści opartych kończą się zazwyczaj na pojedynku Musashiego z Kojiro Sasakim, rozegranym w roku 1612 na wyspie Ganryujima (zwanej też Funajima) - pojedynku, który nasz bohater spektakularnie wygrał, posługując się bronią wystruganą z wiosła. Poźniejsze dzieje Musashiego ginęły jednak w pomroce domysłów, dla których jedynym światłem były nieliczne wzmianki autobiograficzne autora Gorin-no sho, czyli „Księgi Pięciu Kręgów”. Takie rozwiązanie nie zadowalało oczywiście wielbicieli Musashiego, tej na poły legendarnej, na poły historycznej postaci. Jedną z prób wypełnienia tak dotkliwej luki w jego życiorysie była powieść pt. Sorekara no Musashi, autorstwa Katsukiyo OYAMA (1896-1965, inna pisownia: Katsuhiro KOYAMA, KOUYAMA), podejmująca niektóre wątki biograficzne oraz stanowiąca próbę ich kontynuacji na tle autentycznych wydarzeń historycznych, m. in.: inwigilacja i prześladowania chrześcijan na Kiusiu, dzieje rodu Hosokawa, powstanie Shimabara (1637-8).

W roku 1981, czyli po 20 latach od powstania pierwszego filmu, w którym Kinnosuke Nakamura odtwarzał rolę „młodego” Musashiego, aktor ten powrócił do swej ulubionej postaci, tworząc kilkanaście odcinków filmu TV, przedstawiających fikcyjne epizody z życia „późniejszego” Musashiego. Nakamura był zarazem producentem tego serialu (Nakamura Production).

1981
Sorekara no Musashi
Informacje w IMDb

Te nowe filmy Nakamury stanowić miały swego rodzaju kontynuację opowieści o Musashim (sorekara = potem, później) – filmową wizję prawdopodobnych wydarzeń z dalszego życia naszego bohatera.
I to jest właśnie ten serial o Musashim, który był wyświetlany w polskiej TV w roku 1985!

Nie była to ani pierwsza, ani jedyna próba tego rodzaju - filmów poświęconych dalszym dziejom Musashiego było co najmniej kilka (stąd zapewne to całe zamieszanie w naszych poszukiwaniach):

1964
Hiken
film fab. w reż. Hiroshiego INAGAKI,
W roli Musashiego: Ryunosuke TSUKIGATA
Informacje w IMDb

1964
serial TV, 52 odcinki
W roli Musashiego: Ryunosuke TSUKIGATA

1996
Sorekara no Musashi
serial TV, 13 odcinków
W roli Musashiego: Kinya KITAOJI
Informacje o możliwości zakupu

2003
Musashi
serial TV, 43 odcinki
W roli Musashiego: Mitsunobu OZAKI
Informacje na IMDb

Czy to oznacza, że fabuła naszego serialu jest wyłącznie tworem wyobraźni jego twórców – idących śladem fantazji autora wspomnianej wyżej książki? Powieść Yoshikawy została ponoć w pewnym stopniu oparta o badania historyczne tegoż autora - czy podobnie było z powieścią Oyamy?
Czy poddanie w wątpliwość wątków fabularnych tego serialu stanowiło główny powód, dla którego filmy o „późniejszym” Musashim nie spotkały się z tak szerokim uznaniem w świecie jak te, które zostały oparte na pierwowzorze powieściowym Yoshikawy o „młodym” Musashim?

Na te i podobne pytania trudno znaleźć odpowiedź. Moim zdaniem, jeśli nawet jest to czysta fikcja, to przecież nie umniejsza to wartości naszego serialu w sensie jego wartości artystycznych, historycznych, lub choćby czysto rozrywkowych. Bardzo lubię ten serial, choćby ze względu na sposób w jaki Nakamura odtwarza w nim rolę naszego bohatera.

Dai-bosatsu toge - Sword of Doom - MIECZ ZAGŁADY

2010-04-29T17:46:00.009+02:00

Omawianie filmów zacznę nieco przekornie - wcale nie od jednego z filmów przy opracowaniu których brałem ostatnio udział (ich lista we wcześniejszym poście), lecz odniosę się do filmu wypuszczonego ostatnio na polski rynek przez wydawnictwo BLINK. Uczynię tak z dwóch powodów: po pierwsze dlatego, iż oceniam ten film jako wybitny i znaczący dla rozwoju kinematografii światowej i w związku z tym uważam, że powinien on być polskiej publiczności odpowiednio przedstawiony, po drugie dlatego, że napisanej przez siebie recenzji nie byłem w stanie umieścić nigdzie indziej, a to ze względu na ograniczoność miejsca przeznaczonego na takie sprawy. A przecież warto i jest o czym pisać …

Film Kihachiego OKAMOTO z roku 1965 o japońskim tytule Dai-bosatsu toge jest dobitnym przykładem twórczości filmowej takiego rodzaju, jaka powstawała z przeznaczeniem przede wszystkim na rynek krajowy, czyli dla widza obznajmionego z realiami historycznymi oraz kontekstem kulturowym prezentowanego dzieła. Niektóre z takich dzieł, czasami celowo, (np. ze względu na ich wybitne walory), lecz chyba częściej na skutek zbiegu okoliczności, prezentowane są kręgowi odbiorców szerszemu niż rodzimy, jednak wówczas – o ile trafiają one do nie przygotowanej odpowiednio publiczności filmowej – mają prawo budzić konsternację wynikającą z niezrozumienia, częściowego zrozumienia lub nawet opacznego zrozumienia ich treści. Z sytuacją taką będziemy teraz mieli do czynienia coraz częściej, choćby w rezultacie nieograniczonego już niemal dostępu do obfitego dorobku kultury światowej, do czego wydatnie przyczynia się Internet, ale także dzięki możliwość nabywania różnorakich filmów poprzez rozbudowaną międzynarodową sieć sprzedaży wysyłkowej. W takich przypadkach mamy jednak raczej do czynienia z problemami odbioru indywidualnego, za które przecież nikt nie weźmie odpowiedzialności. Nieco gorzej, kiedy jakieś wydawnictwo decyduje się na zakup licencji na rozpowszechnianie egzotycznego tytułu, po czym – po zaledwie pobieżnym opracowaniu rodzimej wersji językowej - udostępnienia go szerokiej acz niezbyt przygotowanej publiczności, rzucając ją od razu na głęboką wodę, nie tylko bez sprawdzenia jej umiejętności pływania, ale i bez wskazania gdzie można znaleźć koła ratunkowe.
Obawiam się, że tak właśnie może być w przypadku filmu Miecz zagłady Kihachiego Okamoto.

Film ten prawdopodobnie porazi nieprzygotowanego widza jako doświadczenie absurdalnej przemocy, podążającej śladem nihilistycznego japońskiego szermierza, poczynając od pozornie niczym nie uzasadnionego zamordowania przez niego bezbronnego starego człowieka, aż do scen finałowych, które wyglądają jak próba unicestwienia ludzkości przez szaleńca, kiedy szermierz ów, w stanie jakowejś ekstazy, dokonuje pogromu niezliczonej armii napastników, najpierw urojonych, a później realnych.
Film jest wielowątkowy i niemal każdy z nich wymagałby dodatkowego objaśnienia, natomiast całość filmowego obrazu oraz jego przesłanie domagają się jakichś komentarzy.

Z racji tego, że film ten uważam za wybitny i znaczący, i to nie tylko dla kinematografii japońskiej, spróbowałem czegoś takiego dokonać.

Najpierw ogólna uwaga odnośnie wątków historycznych, stanowiących szersze tło dla dramatycznych wydarzeń jednostkowych pokazanych w tym filmie. Jego dość zawiła akcja jest umiejscowiona w latach 60tych XIX wieku, w okresie zwanym Bakumatsu, etapie schyłkowym szogunatu Tokugawów. Ten niezwykle dramatyczny okres charakteryzował się znaczną dezintegracją japońskiego społeczeństwa, rozdartego na krwawo zwalczające się stronnictwa – jedno z nich pragnęło zachować dotychczasowy układ sił politycznych, natomiast drugie dążyło do przywrócenia autorytetu władzy cesarskiej oraz do wypędzenia z kraju intruzów-cudzoziemców. To niechlubny okres historii Japonii, wypełniony politycznymi morderstwami, dokonywanymi przez obydwie strony - i to nie tylko przez zdegenerowane indywidua, ale również przez grupy paramilitarne przynależne do fanatycznych frakcji; w tym filmie jedną z nich jest grupa Shinchogumi, która przygotowuje szereg morderstw politycznych i dla której bohater filmu stanowi cenny nabytek ze względu na swoje niesamowite umiejętności szermiercze.
Do charakterystyki tego okresu należał również fakt pojawienia się wówczas wielu ambitnych jednostek, wcale niekoniecznie wywodzących się z warstwy samurajskiej (takich np. jak Hachiro Kiyokawa, czy Isami Kondo), które usiłowały wykorzystać powstały zamęt społeczny dla zrobienia kariery osobistej, niekoniecznie kierując się przesłankami ideowymi, lecz po prostu sprzedając swe umiejętności jednej lub drugiej stronie konfliktu. Trafiały się również jednostki wyraźnie psychopatyczne – takie właśnie jak główny bohater naszego filmu, czyli Ryunosuke Tsukue – dla których już sama okazja do zabijania mieczem stanowiła źródło przyjemności, trudnej do zrozumienia przez przeciętnego śmiertelnika satysfakcji.
To tyle na temat podłoża historycznego w ramach krótkiej recenzji. Osobom, które chciałyby bliżej poznać ten niezwykły okres, warto polecić książkę Romulusa Hillsborougha pt. Shinsengumi. Ostatni wojownicy szoguna, wydaną przez Dom Wydawniczy BELLONA w roku 2005, w której ten okres, frakcje, grupy i historyczne postacie opisane są bardzo szczegółowo. Zapoznanie się z powyższą lekturą pozwoli rozpoznawać te z nich, które zostały zobrazowane w tymże filmie, takie jak Isami Kondo, czy Kamo Serizawa, ale przede wszystkim ułatwi zrozumienie motywów ich postępowania. Kilka spośród historycznych postaci tego okresu bardzo przypominało swą postawą naszego fikcyjnego bohatera, któremu nie brak było rzeczywistych pierwowzorów. Znajomość tej lektury może również się przydać w związku z planami wydania w Polsce filmu Yojiro TAKITY pt. Gdy dobyto ostatni miecz z roku 2003 (tyt.ang. When The Last Sword Is Drawn, tyt. jap. Mibu gishi den), który dotyczy tego samego okresu historii Japonii, tych samych frakcji, grup i ludzi oraz związanych z nimi wydarzeń.

W filmie Miecz zagłady (którego tytuł angielski, The Sword of Doom, powinien być raczej przełożony jako Miecz przeznaczenia) wątki melodramatyczne oraz związane z nimi przesłania moralne są znacznie lepiej rozwinięte niż wątki polityczne.
Fabuła koncentruje się na cynicznym i parającym się krwawą robotą roninie, który jest wcieleniem zła i okrucieństwa. W tę demoniczną postać wcielił się wybitny aktor Tatsuya Nakadai, tworząc chyba jedną z najwybitniejszych ról w swoim obszernym, bo liczacym ponad sto filmów repertuarze; widz polski zna tego aktora przede wszystkim z wyśmienitych ról w filmach Harakiri i Bunt. Postać jaką Nakadai zagrał w Mieczu zagłady mrozi krew w żyłach i często jest aż bolesna do oglądania – jego twarz, a właściwie to język jego całego ciała wyrażają cynizm i okrucieństwo; jedyne przebłyski uciechy w jego martwych oczach pojawiają się jedynie wtedy, gdy zabija. Niewiele wiemy o jego przeszłości poza tym, że pomimo jego wysokich umiejętności szermierczych został usunięty ze szkoły kendo/kenjutsu, prawdopodobnie na skutek mocno niewłaściwego postępowania. Naszego antybohatera poznajemy w momencie kiedy zabija bez powodu starego człowieka, a następnie gdy wykorzystuje seksualnie Ohamę (aktorka Michiko ARATAMA), żonę jednego ze swoich szermierczych konkurentów, po czym – pomimo złożonej obietnicy - zabija jej męża drewnianym mieczem bokken w trakcie zawodów szermierczych. Znikomym dla Ryunosuke usprawiedliwieniem może być fakt, że został do tego sprowokowany przez zazdrosnego i pragnącego pomścić hańbę zdrady małżeńskiej Bennojo, i raczej niewielkim odkupieniem winy zabójstwa może być fakt, że przygarnął jego wcześniej rozwiedzioną i wkrótce owdowiałą żonę oraz zapewnił utrzymanie ich dziecku. Dalsze życie Ryunosuke będzie już wypełnione ustawicznym zabijaniem, które stanie się właściwie jedyną treścią jego życia.

Pojawiają się w tym filmie także inne, melodramatyczne wątki, ściśle sprzężone z wydarzeniami, których złowieszczym współtwórcą bądź uczestnikiem był nasz socjopatyczny bohater. Składają się nań życiowe losy osieroconej Omatsu (aktorka Yoko NAITO), której to właśnie dziadka zabił Ryunosuke, i która została oddana przez swego przyszywanego wujka, złodziejaszka Shichibeia (aktor Ko NISHIMURA) pod opiekę bukieciarce, usiłującej sprzedać niewinność dziewczęcia miejscowemu lowelasowi, a kiedy się to nie udało - po prostu do burdelu. Dziewczę zakochuje się w międzyczasie młodym przystojnym Hyomie Utsukim (aktor Yuzo KAYAMA), który okazuje się być bratem człowieka zabitego podczas turnieju przez Ryunosuke i pragnącym go pomścić.
Dokonanie zemsty na Ryunosuke byłoby jednak dla Hyomy zbyt trudnym wyzwaniem. Jedyną osobą, która może go do tej walki odpowiednio przygotować (technicznie i psychicznie) jest nauczyciel kendo, Toranosuke Shimada (grany przez Toshiro MIFUNE). Sensei ów, będąc równie znakomitym co Ryunosuke mistrzem szermierki, stanowi absolutne przeciwieństwo charakterologiczne naszego głównego bohatera. W fantastycznej sekwencji, długiej i finezyjnie nakręconej w śnieżnej scenerii, poznajemy postawę psychiczną oraz umiejętności walki, jakie prezentuje ten pełen opanowania i dostojeństwa nauczyciel.
W międzyczasie Ryunosuke, wynajęty przez Serizawę Kamo, przywódcę grupy Shinchogumi, uczestniczy w kilku politycznych morderstwach, wykorzystując swój unikalny styl szermierki: mumio otonashi no kamae (postawa potulna, bez wyrazu). Niezwykle skuteczna, choć wyglądająca pozornie zwiotczale, pasywnie i bezwolnie - i przez to wprowadzająca w błąd przeciwników - oparta była o rewelacyjne wyczucie timingu (synchronizacji czasowej akcji i reakcji), pozwalając mu bez wysiłku eliminować oponentów. W końcu Ryunosuke zostaje wplątany w bratobójczy spisek, w którym ma odegrać rolę mordercy jednego z przywódców grupy zamachowców.

Finałowe sceny tego filmu są niezwykle ekspresyjną i niekończąca się sekwencją walk szermierczych; całe zło tkwiące w Ryunosuke dopada w końcu jego samego – w trakcie konfrontacji z pokrzywdzoną Omatsu nasz antybohater popada w obłęd i widzi na ścianach cienie wszystkich ofiar, które bezlitośnie pomordował. Bezskutecznie będzie rozcinać swym mieczem otaczające go parawany, aż do momentu kiedy te cieniste zjawy nie przerodzą się w rzeczywistych napastników. To, co później następuje, to jedna z najdłuższych i najlepiej nakręconych scen walki szermierczej, znakomita bitwa na miecze, która wydaje się nie mieć końca. Ryunosuke bezustannie i symbolicznie zabija niekończącą się liczbę przeciwników, tak jakby ta zacięta kontynuacja rzezi była w stanie kiedykolwiek uwolnić go od wroga wewnętrznego, ugasić jego własne pożądanie zabijania. Film kończy się stopklatką, która powinna uzmysłowić widzom, że droga obrana przez filmowego antybohatera nigdy nie dobiegnie końca, że nie sposób zabić wszystkich rzeczywistych czy urojonych przeciwników, natomiast zło i pasja tkwiące w naszym bohaterze wydają się być po prostu nieśmiertelne …

Parę zdań o samym filmie i jego twórcach.

Ekstremalna, choć mocno stylizowana przemoc obrazu Okamoto stanowi przejaw tego nurtu japońskiej twórczości filmowej, który była wyraźną inspiracją dla takich zachodnich twórców filmowych jak Sam Peckinpah, czy Sergio Leone. Film ten, zrealizowany w roku 1965 doskonale mieści się w trendzie antyheroicznych gatunków, jakie w tym czasie wypłynęły, zwłaszcza filmów gangsterskich oraz spaghetti westernów.
W swoim jednak gatunku, czyli tych japońskich filmów historycznych, dla których stosuje się nazwę chanbara, film ten nie był czymś szczególnie nowym - a jeśli nawet, to jedynie pod względem zagęszczenia ładunku zła emocjonalnego oraz zastosowania nowych środków ekspresji. Poprzedził go zresztą szereg innych, podobnych filmów, również takich, które powstały w oparciu o ten sam materiał źródłowy, czyli odcinkową powieść gazetową Kaizana NAKAZATO (1885-1944), która była publikowana przez ponad 30 lat (od roku 1913) pod tytułem Dai-bosatsu toge i już wcześniej doczekała się wielu inscenizacji, również filmowych. Film Miecz zagłady obejmuje zaledwie początkowy fragment tej powieści, której pełniejsze rozwinięcie można prześledzić w kilku trylogiach filmowych, autorstwa innych reżyserów, m.in Kunio Watanabe (1953), Tomu Uchidy (1957-59) lub Kenjiego Misumi i Kazuo Mori (1960-61).
Autor literackiego pierwowzoru ronina Ryunosuke, Kaizan Nakazato, który sam siebie uważał za ucznia literackiego Fiodora Dostojewskiego i Wiktora Hugo, pozostawał również pod wpływem idei chrześcijańskich i socjalistycznych. Konsekwentnie manifestował swą postawę pacyfistyczną począwszy od wojny rosyjsko-japońskiej w latach 1904-1905, a następnie podczas aktywności militarnej Japonii w latach 30tych i 40tych XX wieku. Powieść jego miała na celu pokazanie jak działa buddyjskie prawo karmiczne, głównie na przykładzie losów jej negatywnego bohatera, Ryunosuke Tsukue, jak również ukazanie w jak ogromnej mierze ścieżka zła, którą ten demoniczny bohater podążał, wytyczana była przez siły znajdujące się poza jego kontrolą. Stąd zresztą moja wcześniejsza sugestia, że film ten powinien raczej nosić polski tytuł "Miecz przeznaczenia".

Na zakończenie jeszcze parę uwag na temat niektórych artystycznych wartości tego filmu.

Epokę w jakiej film Miecz zagłady powstawał wyznaczały takie dzieła filmowe jak Tron we krwi (1957) Akiry Kurosawy czy Harakiri (1962) Masakiego Kobayashi. Większość obrazów samurajskich (a w owym czasie powstawało ich bardzo wiele) zdradzała tendencję do wyszukanej stylizacji walki, którą określa się jako szermierkę teatralną, dość mocno odbiegającą od szermierki rzeczywistej, bojowej. Na tym tle Miecz zagłady Kihachiego Okamoto w swoich licznych scenach walki: w pojedynku turniejowym Ryunosuke z Bunnojo, w sparringu podczas wizyty w szkole kendo Shimady, w bitwie stoczonej w śnieżnej scenerii, kiedy to Shimada dokonał pogromu grupy niedoszłych zamachowców, a zwłaszcza w apokaliptycznej walce finałowej - prezentuje swój nieco odmienny sposób przedstawienia scen szermierczych: dominuje w nich technika i precyzja cięć, ciągła zmiana perspektywy oraz świetna praca kamerzysty (Hiroshi MURAI).

Nie jest to jedyny film Kihachiego Okamoto o tematyce samurajskiej. Był on również twórcą innych filmów historycznych z podgatunku chanbara, takich jak: Warring Clans (1963), Samurai Assassin (1965), Kill! (1968), Red Lion (1969), Zatoichi Meets Yojinbo (1970), Jazz Daimyo (1986), czy wreszcie Vengeance For Sale (2001), które ten wybitny reżyser często dodatkowo ubarwiał swoistym satyrycznym humorem. Oczywiście nie był to jedyny gatunek filmowy w obszernej filmografii tego reżysera, którą można prześledzić choćby tutaj.
Autorem scenariusza do tego filmu był Shigenobu HASHIMOTO, legendarny współtwórca m.in. takich arcydzieł filmowych jak Rashomon (1950), Tron we krwi (1957), Ukryta forteca (1958) Akiry KUROSAWY, Harakiri (1962) i Bunt (1967) Masakiego KOBAYASHI, czy Samurajskie chorągwie (1969) Hiroshiego INAGAKI.
Twórcą świetnej muzyki do Miecza zagłady był artysta równie legendarny, Masaru SATO, który zilustrował swą muzyką ponad 200 japońskich filmów, wśród nich wiele nawet z tych nielicznych, które dotychczas zaprezentowano polskim fanom kina japońskiego.

Usprawiedliwienie

2010-04-29T16:22:00.006+02:00

Pragnę w tym miejscu i tym sposobem przeprosić czytelników mojego bloga za długą nieobecność oraz pozorny brak mojej aktywności w tym temacie. Sumimasen.
Ta nieco przydługa przerwa była przede wszystkim spowodowana intensywnymi pracami nad kilkoma filmami samurajskimi, które przygotowywałem wraz z Wydawnictwem POLMEDIA celem ich zaprezentowania polskim fanom kina japońskiego i samurajskiego.
Filmy te mają zostać wydane w postaci książeczek z załączonymi do nich płytami DVD w wersji z polskimi napisami i lektorem. W książeczkach natomiast znajdą się artykuły omawiające wydarzenia i postacie prezentowane w filmach, tło historyczno-kulturowe, jak również prezentacje twórców filmowych i występujących w nich aktorów, filmografie itp. oraz liczne materiały ilustracyjne.

Oto lista filmów przygotowywanych do wydania:

Intryga klanu Yagyu (jap. Yagyu ichizoku no inbo; ang. The Yagyu Clan Conspiracy) – reż. Kinji FUKASAKU (1978)
47 mieczy zemsty – (jap. Ako-jo dazetsu; ang. Swords of Vengeance AKA Fall Of Ako Castle) – reż. Kinji FUKASAKU (1978)
Samuraje z piekła rodem (jap. Makai tensho, ang. Samurai Reincarnation – reż. Kinji FUKASAKU (1981)
Wojownicy ninja – tajemnica dwóch mieczy (jap. Ninja bugeicho: Momochi Sandayu; ang. Shogun’s Ninja) – reż. Noribumi SUZUKI (1981)
Ośmiu wspaniałych – straż przyboczna małego szoguna (jap. Shogun Iemitsu no ranshin: Gekitotsu!; ang. Shogun’s Shadow AKA Attack! Shogun Iemitsu Is Crazy) – reż. Yasuo FURUHATA (1989)

W dalszych planach mamy wydanie w podobny sposób następnych filmów, m.in.:

The Shogun Assassins AKA Renegade Ninjas (jap. Sanada Yukimura no bouryaku) – reż. Sadao NAKAJIMA (1979)
When The Last Sword Is Drawn (jap. Mibu gishi den) – reż. Yojiro TAKITA (2003)
Love and Honor (jap. Bushi no ichibun) – reż. Yoji YAMADA (2006).

W kolejnych postach będę przedstawiał poszczególne tytuły z tej listy.

Filmy i seriale z Miyamoto Musashim

2009-10-09T21:03:00.013+02:00

Zważywszy na miejsce, jakie w japońskiej tradycji zajmuje postać Miyamoto Musashiego, trudno się chyba dziwić, że ambicją wielu japońskich twórców filmowych było stworzenie własnego dzieła nawiązującego do tego niezwykłego bohatera - czy to w formie filmu opowiadającego o Musashim bezpośrednio, czy choćby w jakimś stopniu do niego nawiązującego. Dla wielu japońskich reżyserów filmowych stworzenie obrazu o Musashim było swego rodzaju wyzwaniem – i to wyzwaniem, które dość chętnie podejmowali ... niektórzy z nich nawet po kilka razy. Stąd też w kinematografii japońskiej znajdziemy dość dużo filmów o Musashim lub z Musashim w tle - a ponieważ filmów takich nakręcono dziesiątki, są wśród nich i lepsze i gorsze – bo to zależy już nie tylko od barwności prezentowanej postaci, ale przede wszystkim od umiejętności autora scenariusza filmowego i reżysera. Spośród dziesiątków filmów (poniższa lista jest w miarę pełna) tylko kilkanaście obrazów jest znanych publiczności światowej. Niestety, tylko kilka spośród nich jest obecnie dostępnych na DVD.
W tym wykazie linki prowadzą do strony filmu w IMDb (The Internet Movie Database), gdzie można znaleźć informacje odnośnie pozostałych twórców filmu i obsady aktorskiej oraz różne inne dane.
Filmy, których tytuły zostały pogrubione będą omawiał w następnych postach. Japońskie tytuły filmów podane są kursywą, nazwiska reżyserów KAPITALIKAMI.

1914 Miyamoto Musashi – reż. Shozo MAKINO
1918 Miyamoto Musashi – reż.? (Tenkatsu)
1921 Miyamoto Musashi – reż.? (Nikkatsu)
1924 Miyamoto Musashi Vs Sentaro Nakamura Musashi tai Nakamura – reż. Shozo MAKINO
1924 Miyamoto Musashi: His Duel with Tsukahara Bokuden Miyamoto Musashi – reż. Yaroku KOBAYASHI
1929 Miyamoto Musashi – reż. Kintaro INOUE
1930 Miyamoto Musashi – reż. Mikio NARUSE
1934 Miyamoto Musashi Continue Musashi Miyamoto zoku – reż. Mikio NARUSE
1936 Miyamoto Musashi – reż.Hidesuke TAKIZAWA
1937 Miyamoto Musashi chi no maki – reż. ?
1938 Miyamoto Musashi fu no maki – reż. ?
1940 Miyamoto Musashi Story Musashi Miyamoto bangaichi – reż.?
1940 Miyamoto Musashi: Dai-san-bu - Kenshin ichiro – reż. Hiroshi INAGAKI
1940 Miyamoto Musashi - Dai-ichi-bu: Kusawake no hitobito - Dai-ni-bu: Eitatsu no mon – reż. Hiroshi INAGAKI
1942 Miyamoto Musashi Miyamoto Musashi: Ichijoji ketto – reż. Hiroshi INAGAKI
1944 Miyamoto Musashi AKA The Swordsman Miyamoto Musashi – reż.Kenji MIZOGUCHI
1950 Kojiro Sasaki Sasaki Kojiro – reż. Hiroshi INAGAKI
1951 Kojiro Sasaki II Zoku Sasaki Kojiro – reż. Hiroshi INAGAKI
1951 Kojiro Sasaki III: Duel at Ganryu Island Kanketsu Sasaki Kojiro
: Ganryu-jima ketto – reż. Hiroshi INAGAKI
1952 Musashi & Kojiro – reż. Masahiro MAKINO
1954 Samurai Trilogy I AKA Samurai I: Miyamoto Musashi AKA Musashi Miyamoto AKA The Legend of Musashi AKA The Master Swordsman Miyamoto Musashi – reż. Hiroshi INAGAKI
1954 Miyamoto Musashi – reż. Yasuo KOHATA
1955 Samurai Trilogy II AKA Samurai II AKA Miyamoto Musashi Sequel: Duel at Ichijoji Temple Zoku Miyamoto Musashi: Ichijoji no ketto – reż. Hiroshi INAGAKI
1956 Samurai Trilogy III AKA Samurai III: Duel on Ganryu Island AKA Bushido AKA Musashi and Kojiro Miyamoto Musashi kanketsuhen: kettô Ganryûjima – reż. Hiroshi INAGAKI
1956 Young Miyamoto Musashi Miyamoto Musashi shonen – reż. Tatsuo SAKAI
1957 Sasaki Kojiro, Part I & II Sasaki Kojiro Sasaki Kojiro kohen – reż. Kiyoshi SAEKI
1959 Miyamoto Musashi: Day Before the Showdown Ganryujima zenya – reż. Tatsuo OSONE
1960 Two Musashis Futari no Musashi – reż. Kunio WATANABE
1961 Kojiro tsubamegaeshi – reż. Katsuhiko TASAKA
1961 Miyamoto Musashi I:A Zen and Sword AKA Untamed Fury Miyamoto Musashi – reż. Tomu UCHIDA
1962 Miyamoto Musashi II: Showdown at Hannyazaka Heights AKA Miyamoto Musashi: Duel At Devil Mask Pass Miyamoto Musashi: Hannyazaka no ketto – reż. Tomu UCHIDA
1963 Miyamoto Musashi III: The Duel Against Yagyu AKA Birth of Two Sword Style AKA Two-Sword Fencing Is Born Miyamoto Musashi: Nitoryu kaigen – reż. Tomu UCHIDA
1964 Miyamoto Musashi IV: The Duel at Ichijoji Miyamoto Musashi: Ichijoji no ketto – reż. Tomu UCHIDA
1965 Miyamoto Musashi V: Duel at Ganryu Island AKA Musashi vs Kojiro Miyamoto Musashi: Ganryû-jima no ketto – reż. Tomu UCHIDA
1967 Kojiro Sasaki Kojiro – reż. Hiroshi INAGAKI
1971 Miyamoto Musashi VI: Death Match AKA Samurai, Part VI AKA Swords of Death Shinken shobu – reż. Tomu UCHIDA
1973 Miyamoto Musashi: Sword of Fury Part I & II Miyamoto Musashi – reż. Tai KATO
1981 Sorekara no Musashi – reż. Sai OSU, Masatsuga SAWAJIMA
1981 Samurai Reincarnation Makai tensho – reż. Kinji FUKASAKU
1984 Miyamoto Musashi (serial TV) – reż.?
1996 Sorekara no Musashi (serial TV) – reż.?
2003 Aragami – reż. Ryuhei KITAMURA
2003 Ganryujima – reż. Seiji CHIBA
2003 Musashi (mini serial TV) – reż. ?

Miyamoto Musashi – postać legendarna, czyli mniej lub bardziej udane próby odwzorowania postaci historycznej w fikcji literackiej i filmowej

2009-10-09T14:42:00.016+02:00

W odpowiedzi na sugestie czytelników mojego bloga rozpoczynam opisy i recenzowanie poszczególnych filmów samurajskich - w końcu przecież ten blog jest im poświęcony. Istnieje wiele filmów samurajskich, a właściwie szerzej - filmów jidaigeki - które uważam za warte moim czytelnikom do polecenia ... Niektóre z nich stawiam w pierwszym rzędzie – i takimi chciałbym się zająć w pierwszej kolejności ... ale ponieważ nawet tych wybranych filmów jest stosunkowo wiele, zajmie to na pewno sporo czasu, proszę więc o cierpliwość i wyrozumiałość ...

Od czego by zacząć? Może od filmów poświęconych postaci Musashiego, najsłynniejszego japońskiego szermierza, postaci na tyle historycznej, co legendarnej. Jak to rozumiem? Miyamoto Musashi był niewątpliwie postacią historyczną, co do istnienia której nie ma żadnej wątpliwości – żył w Japonii na przełomie XVI i XVI wieku. Ale znamy go wyłącznie z legend, zarówno starych, jak i ... zupełnie nowych!

Przystępując do prezentacji filmów o Musashim muszę odnieść się do licznych opisów tej postaci, choć ... wcale nie zamierzam stwarzać kolejnego katalogu najróżniejszych jego cech i przypisywanych mu wydarzeń, ani nawet ustosunkowywać się do bezliku sprzecznych informacji, które można znaleźć na innych stronach internetowych oraz w źródłach ksiażkowych ...
Wyszukanie tych informacji i ocenę ich wiarygodności pozostawiam czytelnikom ... dla ułatwienia dotarcia do takich źródeł podam linki do tych, które uważam za najważniejsze – chciałbym jedynie przestrzec moich czytelników, że do rzetelnej oceny ich wartości potrzebna jest spora dawka wiedzy oraz odpowiedni dystans poznawczy, a i tak ... jeśli chcemy być uczciwi wobec Musashiego i samych siebie, warto pozostawić szeroki margines niepewności na poprawki interpretacji.

Miyamoto Musashi urodził się w ... hmm! już przy tym fakcie (bo urodził się na pewno!) zaczynają się wątpliwości ... chyba około roku 1584 ...
Data jego śmierci jest lepiej udokumentowana: zmarł 13 czerwca 1645 roku, ponoć w wieku lat 62, z przyczyny jak na wojownika i szermierza-zabijakę dość nietypowej, bo wskutek choroby (i tu znów trzeba wstawić słówko buforowe „ponoć”) na raka żołądka (musimy wziąć pod uwagę, że w owych czasach ani aktów urodzenia, ani aktów zgonu z podaniem przyczyn raczej nie wystawiano!).

Wątpliwości o wiele bardziej istotne zaczynają się dopiero wtedy, kiedy postaci takiej jak Miyamoto Musashi próbujemy przypisać konkretne fakty i wydarzenia z jej udziałem, bo takie opisy rządzą się już raczej prawami ... legendy, czyli nieograniczonej fantazji, często obficie przyprawionej ignorancją. Fikcyjny obraz postaci naszego słynnego szermierza nie jest pod tym względem żadnym wyjątkiem, trzeba bowiem wziąć pod uwagę, iż wieści i informacje tak o nim, jak i o wielu podobnych do niego, na poły historycznych, na poły legendarnych bohaterach, przekazywane były ustnie - a jak to z taką formą przekazu najczęściej bywa – fakty z nimi związane, ich czyny i dokonania, w tym zarówno ich życiowe osiągnięcia jak i wpadki, podlegały bezustannej interpretacji, przy czym były bądź wyolbrzymiane, bądź znacząco pomniejszane, w zależności od wiedzy i intencji osób opowiadających. A jak wiadomo Miyamoto Musashi miał zarówno swoich gorących wielbicieli, jak i zajadłych wrogów, nawet pośmiertnych – i można przypuszczać, że tych drugich było znacznie więcej ...
Ba! ma Musashi swoich przeciwników nawet wśród dzisiejszych publicystów, którzy nie wiadomo skąd i co właściwie do niego mają, a robią to zgoła bezinteresownie, czując się bezpiecznie poza zasięgiem jego mieczy ...

Wróćmy do postaci ... Na taki słowny przekaz, już od zarania intencjonalnie deformowany, nakłada się powszechna ludzka skłonność do fantazjowania i mitologizowania ... W rezultacie otrzymujemy wiele fikcyjnych obrazów Musashiego, często groteskowych, złożonych z wielu nieprzystających i wzajemnie wykluczających się elementów ... Są to obrazy wymyślone – i to nie przez jednego człowieka lecz przez ilość ludzi trudną do określenia ... Obrazy takie zaczynają żyć swoim własnym życiem, stając się mglisto-dymną, mistyczną zasłoną, spoza której przestaje być widoczna postać realnego człowieka, którego obrazy te miały dotyczyć.

Biorąc powyższe sprawy pod uwagę musimy się z tym pogodzić, że to co dziś wiemy o Musashim, to takie jego niby-wizerunki, jakie nam różne źródła serwują ... Są one tylko zlepkiem fantazji, na którą złożyły się najpierw liczne przekazy ustne, później tradycja literacka, aż wreszcie tworzona na ich podstawie fikcja filmowa. Istny głuchy telefon ...
Na ile takie obrazy odzwierciedlają rzeczywistego człowieka, którego próbują przedstawiać, pozostanie zagadką na zawsze ...
Ci, którzy przejawiają ambicję podejmowania dalszych prób jej rozwikłania (lub tworzenia kolejnych fikcyjnych wizerunków naszego bohatera) powinni przyjąć naczelną zasadę, że do oceny trafności tak fikcyjnie tworzonych obrazów bardzo jest przydatna znajomość realiów okresu historycznego ...

Zdaję sobie sprawę i akceptuję fakt, że tworzenie fikcji może również służyć zupełnie innym, artystycznym celom! Na taką fikcję dla celów artystycznych tworzoną musimy patrzeć pod kątem również zupełnie innym niż stopień jej zgodności z postacią realną historycznie. Jest to zupełnie inny rodzaj twórczości, są to produkty czystej fantazji, ograniczonej jedynie wyobraźnią jej twórców ... ale niestety, nader często są one mylone z próbami wiernego odtworzenia postaci realnej ... Są to dwa bieguny twórczoci, więc wrzucenie ich obydwu do jednego worka do niczego sensownego nie prowadzi! Osobiście też jestem w stanie czasem coś takiego zupełnie fikcyjnego obejrzeć, jednak na swoim blogu tego rodzaju twórczością raczej rzadko będę się zajmował ... chyba, że na to wyraźnie zasługuje!

Niektóre fakty i opisy wydarzeń z życia Miyamoto Musashi są zawarte w dziełach, których autorstwo jest przypisywane jemu samemu ... bo dzieła pisane Musashiego są w dużym stopniu autobiograficzne. Można by zatem w dużym stopniu na nich się opierać, ale czy do końca?

Najbardziej znanym i chyba najbardziej wiarygodnym opisem życia Musashiego, zawierającym również charakterystykę psychologiczną jego postaci, przekazem o charakterze historyczno-literackim jest opowiadanie, które powstało blisko 300 po śmierci naszego bohatera. Jego autorem jest, Eiji Yoshikawa (1892-1962), który najpierw prowadził własne szczegółowe badania i zebrał większość dostępnych materiałów, po czym dokładnie je przeanalizował i opracował, a następnie oprawił w formę beletrystyczną i w odcinkach publikował w gazecie Asahi Shinbun w latach 1935-1939. Dzieło Yoshikawy, określane jest jako perfekcyjne nie tylko pod względem walorów historycznych, ale również ze względu na wnikliwy wgląd autora w charakter psychologiczny odwzorowywanej postaci. Książka Yoshikawy po dziś dzień pozostaje dziełem najbardziej wpływowym – jego opis postaci i wydarzeń przypisywanych Musashiemu stał się kanwą dla wielu póżniejszych adaptacji, zarówno literackich, jak i filmowych. Można uznać, że to właśnie Yoshikawa miał największy wpływ na to, jak Musashi jest dzisiaj powszechnie postrzegany, choć jego wpływ na pewno nie jest jedyny ...

Dzieło Yoshikawy w tłumaczeniu na język angielski dostępne jest na Amazonie
oraz w sklepie internetowym Kodansha International.

Inną pozycją książkową, niewątpliwie wartą polecenia jest współczesna praca o Musashim, zawierająca obok analizy biograficznej również analizę jego dzieł. Jest to książka Kenji’ego Tokitsu Miyamoto Musashi: His Life and Writings przetłumaczona na język angielski i wydana przez Shambhala Press w 2004 r. Autor bogato ilustruje tło historyczne i społeczno-kulturowe okresu, w którym żył Musashi. Biorąc pod uwagę przypisywane Musashiemu cechy fizyczne i charakterologiczne, przeprowadza analizę życiowych wydarzeń, w których – według różnych przekazów - Musashi brał udział ... Powstrzymując się od własnych jednoznacznych rozstrzygnięć, ocenę ich wiarygodności pozostawia czytelnikowi.

Warto również zwrócić uwagę na dwie inne pozycje książkowe anglojęzycznych autorów:
• Wilson, W.S. – The Lone Samurai, Kodansha, 2004 Tokyo – która jest biografią Musashiego
• Caroll, John – Lighting in the Void. The Authentic History of Miyamoto Musashi, Printed Matter Press, 2006 Tokyo – jest to powieść o Musashim, dobra w sensie literackim, choć dosyć kontrowersyjna, jeśli chodzi o interpretację niektórych wydarzeń.

Sporo informacji o Musashim, razem z linkami prowadzącymi do stron internetowych jemu poświęconych, znajdziemy w artykule Miyamoto Musashi tworzonym w anglojęzycznej Wikipedii.

Do wiarygodnych źródeł internetowych - w materii tak złożonej jaką są sprawy i sprawki dotyczące samurajów - należą SAMURAJSKIE ARCHIWA, anglojęzyczna witryna prowadzona przez pasjonatów, wśród których nie brak prawdziwych znawców tych zagadnień. Można tam również znaleźć artykuł pt. Miyamoto Musashi o naszym słynnym szermierzu-wojowniku oraz niemało informacji o okresie, w którym żył i działał nasz bohater.

Niestety - lektur dostępnych w języku polskim, dotyczących Musashiego nie znajdziemy zbyt wiele:
• Za najlepszą z nich uważam wstęp do książki „Gorin-no sho”, autorstwa Arkadiusza Izdebskiego i Witolda Nowakowskiego, książki wydanej przez Diamond Books, Bydgoszcz 2001. Tekst ten również dostępny jest w internecie tutaj
• Szczątkowe informacje o naszym bohaterze znajdziemy w artykule Musashi Miyamoto tworzonym w polskiej Wikipedii.

Szukając intensywnie na polskich stronach w internecie można jeszcze znaleźć to i owo, co napisano o interesującej nas postaci:
• należy do nich artykuł pt. Miyamoto Musashi zamieszczony na witrynie internetowej Straż Przyboczna, który został napisany przez pasjonatów-amatorów, choć zawiera on sporo błędów i brak mu spójności ...
• O ile jednak autorom amatorskiej strony internetowej można takie błędy wybaczyć – a ponadto zawsze można je poprawić - to potężne moje zdziwienie wywołał artykuł pt. "Musashi – fanatyk drogi miecza", opublikowany w lipcu 2007 r. w szanowanym skądinąd periodyku historycznym Mówią Wieki (liczne kopie tego artykułu można znaleźć w polskiej sieci internetowej). Jego lekturę, jeśli ktoś chciłby go traktować jako źródło wiedzy na temat Musashiego i samurajów, wyraźnie odradzam, ponieważ publikacja ta tylko stwarza pozór podejścia naukowego. Jedynymi zawartymi w niej prawdami są truizmy na temat samurajów, powszechnie znane z podręczników (ale na potrzeby tego artykułu nadmiernie uproszczone), aż roi się w nim od oczywistych błędów (sic! to przecież periodyk historyczny), natomiast fragmenty dotyczące Musashiego, to albo jakieś odautorskie wymysły, albo powtórzenia jakichś bzdur wyciągniętych nie wiadomo z jakich, ale raczej z lichutkich źródeł ... O ile lektura tego tekstu w ogóle do czegoś prowadzi, to raczej do zamętu informacyjnego oraz ... do smutnych wniosków nad stanem i obiektywnością polskiej publicystyki popularno-naukowej. Czy można oczekiwać dobrej znajomości realiów epoki historycznej od autora, który pisząc coś co ma uchodzić za esej historyczny, popełnia poważne błędy w sprawach zupełnie fundamentalnych?

Po tym przydługim (ale moim zdaniem raczej niezbędnym) wstępie wrócimy do tematów bardziej nas zajmujących, czyli do obrazów samurajskich, w których występuje Miyamoto Musashi - to jest do filmów o nim samym lub w jakimś stopniu do jego postaci nawiązujących ...

Ale to już w następnym poście ... (cdn.)

Regiony kodowania filmów na płytach DVD i Blu-ray

2009-10-05T09:52:00.026+02:00

Regiony kodowania: R0, R1, R2 itd. - czyli krótki niezbędnik dla tych czytelników, którzy może jeszcze nie wiedzą ani z czym to się je, ani jak to smakuje...

Zamieszczając na swoim blogu linki do Amazona brytyjskiego i Amazona amerykańskiego, do stron z obszernymi wykazami filmów samurajskich i do poszczególnych tytułów, winien jestem moim czytelnikom kilka dodatkowych wyjaśnień ...
Najważniejsze z tych wyjaśnień dotyczy regionów kodowania płyt z filmami na DVD i na Blu-rayach ... a konkretnie pułapek związanych z zabezpieczeniami tych płyt i odtwarzaczy oraz sposobów ... legalnego omijania tychże pułapek.

Czym jest kodowanie regionalne i na czym ono polega? Nie będę tutaj tego dokładnie opisywał, bo po pierwsze nie miejsce po temu, a po drugie nie każdego takie detale techniczne interesują ... Osoby zainteresowane odsyłam do hasła w Wikipedii: Region DVD, gdzie zagadnienie to jest dosyć dobrze wyjaśnione. Osoby zainteresowane tymi sprawami dogłębnie na pewno potrafią same znaleźć odpowiednie informacje, czy to w internecie czy gdziekolwiek indziej.

Istotne jest raczej to, dlaczego producenci filmów wydawanych na nośnikach DVD i Blu-rayach takie zabezpieczenia w ogóle stosują i dlaczego oni nam, nabywcom filmów, czyli tym z których żyją, aż tak bardzo życie utrudniają ...

Cel sprzedawców jest właściwie jeden, podstawowy ... chodzi im o zabezpieczenie interesów własnych, bo przecież nie chodzi im o dobro nabywców, czyli tych wszystkich gostków po drugiej stronie lady sklepowej czy internetowej ...
Co więcej – ich działanie jest nie tylko wbrew interesom kinomanów, jest ono wbrew rozwojowi kultury oraz wbrew swobodzie wymiany kulturalnej ... ponieważ bardzo wiele filmów, które chcielibyśmy obejrzeć (nie tylko samurajskich!) nie zostało jeszcze wydanych na DVD zakodowanych w regionie 2 (a do tego właśnie regionu została przypisana m. in. Polska) ... Natomiast wiele filmów już dawno zostało wydanych na DVD zakodowanych w regionie 1, 3, 4 itd.) ... i już od dawna cieszą ludków z innych regionów tak sztucznie podzielonego świata!

Co więcej, wydawcy filmów na DVD zmówili się z producentami odtwarzaczy, czyli z angielska „playerów”, że produkowane przez nich odtwarzacze będą trafiały do sprzedaży z zabezpieczeniami, czyli że nie będą w stanie odtwarzać płyt innych niż DVD zakodowane w tym regionie, w jakim dany player jest sprzedawany ... chociaż, gwoli sprawiedliwości, nie jest tak zupełnie do końca, jako że w odtwarzaczach/nagrywarkach montowanych w PC-tach i laptopach region odtwarzania można zmieniać, ale TYLKO 5 razy!!! Ale cóż to jest 5 razy, jeśli filmy oglądamy na co dzień, a po 5 zmianach dalsza możliwość zmiany regionu zostaje zablokowana w sposób TRWAŁY! Ja sam taki szok przeżyłem, gdy odtwarzacz w moim laptopie został zablokowany, a ponieważ posiadałem jeszcze kilkadziesiąt filmów zakodowanych w regionie 1 (których nie zdążyłem przed tym smutnym faktem obejrzeć) to poczułem się naprawdę zrozpaczony ...
Na szczęście ... diabeł okazał się nie aż tak straszny, jak go malują! Chociaż nie udało mi się już nigdy playera/nagrywarki w moim laptopie odblokować, to poszukując wówczas (doprawdy rozpaczliwie!) jakiegoś sensownego rozwiązania dowiedziałem się, że istnieje wiele sposobów, aby kłody te, rzucane nam kinomanom pod nogi, zgrabnie przeskakiwać ... Okazało się, że stosunkowo niewielkim kosztem i nakładem wysiłku można się od balastu regionów na stałe uwolnić ... po czym spokojnie oglądać sobie to, czego tylko dusza zapragnie ...

Sposobów na to jest wiele – oto kilka z nich:

1. Zakup odtwarzacza określanego jako player multiregionalny – niestety jest to rozwiązanie najbardziej kosztowne, choć ostatnio playery znacznie potaniały (poniżej dwa linki do stron na Amazonie, gdzie takie multiregionalne playery można nabyć, wkrótce podrzucę ich więcej)

Odtwarzacze multiregionalne (stacjonarne)
Odtwarzacze multiregionalne (przenośne)

2. Przerobienie własnego dotychczasowego playera zakodowanego (zabezpieczonego) regionalnie na player multiregionalny, poprzez odblokowanie ustawienia fabrycznego (potrzebna jest do tego do tego znajomość odpowiedniego kodu, który wprowadza się przy użyciu pilota; wykaz takich kodów można znaleźć w internecie; ale UWAGA !!! usunięcie takiego zabezpieczenia może spowodować utratę gwarancji na posiadany sprzęt. Nie każdy jednak użytkownik posiada gwarancję, nie każdemu na niej zależy ...
Listę odtwarzaczy i kodów można znaleźć poniżej:

3. Zainstalowanie w PC-cie odpowiedniego oprogramowania odtwarzającego, czyli playera programowego takiego, który pozwoli naszemu playerowi fizycznemu na ignorowanie kodu regionalnego płyty. Programy takie również są do odnalezienia w sieci, a jest ich co najmniej kilka. Osobiście polecam programy określane jako profesjonalne, bo chociaż są one odpłatne (nawet niezbyt niedrogie), to znają one więcej różnych sprytnych sztuczek niż tylko omijanie regionalnego kodowania płyt DVD i Blu-ray ...

Jednym z takich uniwersalnych playerów programowych jest DVD Unlocker
którego sam na codzień używam, a wypróbowałem ich wiele ... ten okazał się niezawodny. Choć skromny w wyglądzie (tak jak i jego cena: niecałe 10 USD), to bez trudu daje sobie radę nie tylko z wyłączeniem kodu regionalnego DVD, ale również z wszelkiego rodzaju kodekami i formatami napisów.

Powyższe sposoby są sposobami legalnymi ... choć słyszałem, że istnieją podobno jakieś sposoby mniej legalne ... ale pewnie to tylko plotki, więc nie będę ich tu powtarzał, może tylko coś mi się przesłyszało?

Aczkolwiek wcale nie uważam, że cel zawsze uświęca środki, to zamieszczenie powyższych wskazówek na moim blogu oraz wyrażenie własnej opinii na ten temat niech będą moim skromnym, osobistym prostestem przeciwko ograniczaniu ludziom dostępu do światowego dorobku kulturalnego ...

Na szczęście - również wydawcy filmów na DVD dochodzą coraz częściej do jedynie słusznego wniosku i tworzą płyty bez takich bzdurnych zabezpieczeń ... Płyty takie oznaczane są „Region O” lub „Region ALL” – i wówczas takie wydania nie zmuszają już nas do gimnastyki ... którą my wolimy uprawiać w dojo niż przed monitorem!

Z tym, że jeśli ktoś chce w ogóle unikać przeszkód w postaci zabezpieczeń regionalnych, albo jeśli ktoś chce uszanować wolę producentów odnośnie ich podziału świata, albo jeśli mierzi go taka gimnastyka z omijaniem kodowania - to ktoś taki, przed zdecydowaniem się na zakup konkretnego filmu wydanego na nośniku DVD czy Blu-ray, powinien bacznie zwrócić uwagę na to, dla jakiego regionu film ów został zakodowany i czy region ten jest zgodny z możliwościami posiadanego odtwarzacza.

W opisach filmów na DVD i Blu-rayach oferowanych przez różnych dystrybutorów do sprzedaży informacja o regionie kodowania z reguły jest (a przynajmniej być powinna) podawana, jak również ostrzeżenie potencjalnego nabywcy o możliwych kłopotach z odtworzeniem takiej płyty, o ile jest on niezgodny z regionem jego zamieszkiwania.
Musimy również liczyć się również z tym, że zakupując (importując) większą ilość filmów zakodowanych w regionie innym niż nasz (np. kupując filmy w USA), możemy zostać obciążeni należnościami celnymi – przy czym są to kwoty niezbyt wielkie, z reguły nie większe niż 10% wartości przesyłki, więc można się tym nie przejmować (hurtownicy raczej powinni wziąć to pod uwagę!).

Na wszelki wypadek ja - w swoich opisach filmów samurajskich i w linkach wskazujących na miejsce (możliwość ich indywidualnego zakupu - będę konsekwentnie informował o tym, w jakim regionie filmy te zostały zakodowane ... Będę je oznaczał symbolami: region 1 to R1, region 2 to R2 itd., natomiast brak zabezpieczenia regionalnego (hurra!) to R0 lub ALL ...

Sorry! jeżeli coś przeoczę, to z góry przepraszam - i proszę zwrócić mi na to uwagę - zwłaszcza, że będę musiał dokonać wielu uzupełnień we wcześniejszych moich postach, i to w odniesieniu do kilkuset wymienionych już wcześniej tytułów filmów ... błąd łatwo może się przydażyć ...

Pozdrawiam i życzę przyjemnego oglądania filmów z płytek DVD i Blu-Ray ... niezależnie do jakiego regionu świata zostały one przypisane ...

Filmy samurajskie na DVD & Blu-Ray (R1) aktualnie oferowane przez Amazon USA

2009-10-04T16:29:00.004+02:00

Filmy samurajskie - zakup w USA (Region 1; R1)

Filmy samurajskie na DVD & Blu-ray (R2) aktualnie oferowane przez Amazon UK

2009-10-04T15:27:00.008+02:00

Filmy samurajskie - zakup w Wielkiej Brytanii (Region 2, R2)

Filmy samurajskie – według Patricka Gallowaya, część 2

2009-09-02T01:45:00.022+02:00

Może nie pamiętacie, ale poprzednia książka Patricka Gallowaya, Stray Dogs & Lone Wolves. The Samurai Film Handbook została wydana w roku 2005. Teraz, po 4 latach dalszego penetrowania swojego/i naszego ulubionego tematu - Pat, tropiciel samurajskich skarbów, powrócił do swoich wiernych i zagorzałych czytelników z dodatkowym łupem – jest nim 60 filmów gatunku jidaigeki, czy też może raczej jego podgatunku chanbara, czyli kina samurajskiego.

A ponieważ Pat jest niezwykle interesującym pisarzem-rozmówcą, więc choć wypowiada się znowu w tym samym temacie, to bynajmniej się nie powtarza. I tak - jeśli pierwszy wolumin jego dzieła był wprowadzeniem do gatunku, czymś w rodzaju podręcznika (handbook), to ten drugi jest bardziej podróżą po coraz to nowych terenach, podróżą w której Pat robi dla nas za towarzysza-przewodnika (companion).

Warring Clans, Flashing Blades. A Samurai Film Companion, to tytuł jego nowej książki, który na język polski można przetłumaczyć jako „Walczące klany, błyskające miecze. Przewodnik po filmie samurajskim”. Jest to kolejna podróż po świecie filmowych samurajów, podróż w której za towarzysza mamy dowcipnego Pata.

Bo Pat nam towarzyszy niemal dosłownie - czytając jego książkę, czy też oglądając polecane przez niego filmy odnosi się wrażenie, jakby Pat siedział sobie wygodnie w fotelu obok i rozmawiał z nami o oglądanym filmie. A sposób w jaki Pat będzie z nami rozmawiał jest taki, że jeśli nawet coś z jego propozycji filmowych już wcześniej oglądaliśmy, to mamy ochotę obejrzeć ten film raz jeszcze w towarzystwie Pata.

Nowa książka Pata zawiera 40 pełnych recenzji filmów, z których część stanowi uzupełnienie klasyki filmu samurajskiego opisanej w książce pierwszej; inna część to filmy najnowsze; niektóre z nich to filmy kultowe - a cała reszta to filmy mniej znane, ale są to perły gatunku wyłowione przez naszego drogiego Pata. Podobnie jak w poprzedniej, tak również i w nowej swojej książce Pat-autor nie rzuca swych czytelników od razu na głęboką wodę bez przygotowania i bez kół ratunkowych: najpierw uczy ich jak pływać.

Recenzje filmów poprzedził Pat kilkoma rozdziałami, w których opisał ważne aspekty japońskiej kultury, często obrazowane w filmach o samurajach, np.: ceremonię herbacianą, kowalstwo mieczowe, zen, teatr japoński no, kabuki itp.

Kolejną sekcją Patowej książki jest kilka rozdziałów z biogramami i fotosami przystojnych aktorów oraz ponętnych aktorek; reżyserom, autorom scenariuszy, twórcom muzyki filmowej poświęcił gołe biogramy - jako osobom mniej z natury przystojnym i ponętnym - fotosów oszczędził.

Baczny rzut oka na marginesy stron z recenzjami Pata pozwoli zauważyć, że podobnie jak w poprzedniej jego książce przyczaił się tam Takuan, mnich wszystkowiedzący, który tylko czeka, aby nas uraczyć smacznymi kęsami informacji dodatkowej, takiej która pomoże lepiej zrozumieć kontekst opisywanych przez Pata filmów. Opisywanych w taki sposób, aby cieszyły zarówno czytelnika, jak i oglądającego (z poprzedniej książki Pata pamiętamy, że tam gdzie nie należy, tam Pat nie jest nadmiernie gadatliwy).

Pat również nie lubi się powtarzać - skoro w poprzedniej książce uporządkował recenzowane przez siebie filmy według lat ich zrealizowania, to w tej ułożył je w kolejności epok historii Japonii - zgodnie z epoką, w której akcja danego filmu się toczy.

A oto lista tytułów, jakie z morza filmów jidaigeki Pat dla nas wyłowił:

[I tu znowu mój wtręt techniczny: podobnie jak w poprzednim poście tytuły filmów wyświetlanych w Polsce pogrubiłem (nie musiałem się przy tym zbytnio wysilać, bo jakżeż ich mało); japońskie tytuły filmów podałem kursywą]. Za tytułami można znaleźć linki do miejsc, gdzie taki film można nabyć (R1 oznacza Region 1, R2 oznacza Region 2 itd. Zapoznaj się koniecznie z odrębnym moim postem na temat Kodowania regionalnego filmów

Epoka Heian (starożytna Japonia cesarska) – reprezentowana jest 2 filmami:

• Kuroneko (1968 – reż. Kaneto Shindo, tytuł polski Kobieta kot) Kuroneko_R2
• New Tales of the Taira Clan (Shin Heike monogatari) – reż. Kenji Mizoguchi (1955)

Epoka Sengoku (okres walczących księstw)– pokazana jest tutaj w 8 filmach:

• Warring Clans (Sengoku yaro) – reż. Kihachi Okamoto (1963)
• Samurai Saga (Aru kengo na shogai) – reż. Hiroshi Inagaki (1959)
• The Conspirator (Hangyakuji) – reż Daisuke Ito (1961)
• Rikyu – reż. Hiroshi Teshigahara (1989)
• Ran – reż. Akira Kurosawa (1985)
• Shinobi no mono – reż. Satsuo Yamamoto (1962)
• Rise Against the Swords (Abare Goemon) – reż. Hiroshi Inagaki (1966)
• Shogun’s Ninja (Ninja bugeicho Momochi Sandayu) (1980 N. Suzuki) Shogun's Ninja [R1]

Epoka Edo (szogunat Tokugawa) – zilustrowana aż 23 filmami:

• Sleepy Eyes of Death: The Trail of Traps (Nemuri Kyoshiro 9: Burai-Hikae masho no hada) – reż. Kazuo Ikehiro (1967)
• Kill! (Kiru) (1968 K. Okamoto) Kill [R1]
• Whirlwind (Shikonmado – Dai tatsumaki) – reż Hiroshi Inagaki (1964)
• Goyokin (tytuł polski Honor samuraja) (1969 H. Gosha) Goyokin [R1]
• In Search of Mother (Mabuta no haha) – reż. Tai Kato (1962)
• Samurai Vendetta (Hakuoki) – reż. Kazuo Mori (1959)
• Tange Sazen: The Mysterious Sword (Tange Sazen: yoto nuretsubame) – reż. Sadatsugu Matsuda (1960)
• Samurai Wolf (Kiba Okaminosuke) – reż. Hideo Gosha (1966)
• Zatoichi Meets Yojimbo (Zatoichi to Yojimbo) – reż. Kihachi Okamoto (1970) Z20:Meets Yojimbo_R2
• The Million Ryo Pot (Tange Sazen yowa: Hyakuman ryo no tsubo) – reż. Sadao Yamanaka (1935)
• Samurai Spy (Ibun Sarutobi Sasuke) (1965 M. Shinoda) Samurai Spy [R1]
• Dora-Heita – reż. Kon Ichikawa (2000)
• Zatoichi – reż. Shintaro Katsu (1989)
• Bandits vs. Samurai Squadron (Kumokiri Nizaemon) (1978 H. Gosha) Bandits vs Samurai [ALL]
• Festival of Swordsmen (Kengo Tengu Matsuri) – reż. Shigehiro Ozawa (1961)
• Shura – reż. Toshio Matsumoto (1971)
• The Ceiling at Utsunomiya (Kaii Utsunomiya tsuritenjo) – reż. Nobuo Nakagawa (1956)
• Shiranui Kengyo – reż. Kazuo Mori (1960)
• Hana (Hana yori mo naho) – reż. Hirokazu Kore-eda (2006)
• Quick-Draw Okatsu (Yoen dokufu-den: Hitokiri Okatsu) – reż. Nobuo Nakagawa (1969)
• A Bloody Spear on Mt. Fuji (Chiyari Fuji) – reż. Tomu Uchida (1955)
• Zatoichi’s Pilgrimage (Zatoichi umi o wataru) – reż. Kazuo Ikehiro (1966) Z14:Pilgrimage_R2
• Sleepy Eyes of Death: Castle Menagerie (Nemuri Kyoshiro 12: Akujo-gari) – reż. Kazuo Ikehiro (1969)

Okres Bakumatsu (schyłek epoki Edo, upadek szogunatu Tokugawów) – zobrazowany 8 filmami:

• Shinsengumi Chronicles (Shinsengumi Shimatsuki) – reż. Kenji Misumi (1963)
• Blood End (Tengu-to) – reż. Satsuo Yamamoto (1969)
• Sword of the Beast (Kedamono no ken) (1965 H. Gosha) Sword of the Beast [R1]
• Mask of the Moon (Tsukigata Hanpeita) – reż. Masahiro Makino (1961)
• Satan’s Sword Trilogy (Daibosatsu toge) – reż. Kenji Misumi, Kazuo Mori (1960-61)
• When the Last Sword Is Drawn (Mibu gishi den) – reż. Yojiro Takita (2003)Last Sword_R2
• Love and Honor (Bushi no ichibun) (2006 Y. Yamada) Love and Honor [R1]
• The Last Samurai (Okami yo rakujitsu o kire) – reż. Kenji Misumi (1974)

oraz, jakby na deser, czy przystawkę, jeszcze mini-recenzje 19 filmów:

• Miyamoto Musashi – reż. Kenji Mizoguchi (1944)
• Taikoki – reż. Kihachi Okamoto (1987)
• The Ambitious (Bakumatsu) – reż. Daisuke Ito (1970)
• Zoku shinobi no mono – reż. Satsuo Yamamoto (1963)
• Samurai Pirate (Dai tozoku) – reż. Senkichi Taniguchi (1963)
• G.I. Samurai (Sengoku Jietai) (1979 K.M. Saito) G.I. Samurai [R1]
• The Sword (Ken) – reż. Kenji Misumi (1964)
• Assassination (Ansatsu) – reż. Masahiro Shinoda (1964) Assassination_R2
• Shogun’s Vault (Gokinzo yaburi) – reż. Teruo Ishii 1964)
• Revenge (Adauchi) – reż. Tadashi Imai (1964)
• Incident at Blood Pass (Machibuse) (1970 H. Inagaki) Incident [R1]
• Watari, Ninja Boy (Daininjutsu eiga Watari) – reż. ... (1966)
• Azumi – reż. Ryuhei Kitamura (2003)
• Izo (2004 T. Miike) Izo (R1)
• Okatsu the Fugitive (Okatsu kyojo tabi) – reż. Nobuo Nakagawa (1969)
• The Betrayal (Daisatsujin orochi) – reż. Tokuzo Tanaka (1966)
• Mashuku mono – reż. Kenji Misumi (1964)
• Inn of Evil (Inochi Bonifuro) – reż. Hideo Gosha (1971)
• The Hidden Blade (Kakushi ken oni no tsume) – reż. Yoji Yamada (2004) Hidden Blade_R2

Nie byłby Pat Patem, gdyby swoich recenzji nie napisał językiem prostym, dowcipnym, z pasją godną maniaka; pisał przecież dla takich samych jak on maniaków; i podobnie jak swoją książkę poprzednią, tak i tą zaopatrzył w bogaty słownik terminów powtarzających się w samurajskich filmach, a całość zamknął indeksem ułatwiajacym szybkie odnalezienie interesujących w danej chwili filmów, czy postaci.

Dobra, dobra robota Pat. Teraz wspólnie udostępnimy ją polskim kinomanom, wśród których jest całkiem sporo podobnych do nas maniaków ...

A wszystkim tym kinomanom poważnym, którzy mają śmiałość traktować filmy samurajskie trochę z góry, też mamy coś do powiedzenia ...

My z Patem - w całej naszej dobrej wierze - uważamy, że filmy samurajskie są to przede wszystkim filmy rozrywkowe, co Pat wyraźnie daje w swoich książkach do zrozumienia (a ja to nieśmiało powtarzam) ... Ale również ...
Tak! Nie myślcie sobie, wy (o ile tacy się ujawnią) malkontenci, że w filmach samurajskich słychać tylko szczęk mieczy i widać krew bryzgającą po ekranach, bo ...
chociaż filmy z tego gatunku zawsze muszą zawierać trochę mniej lub więcej walki (a są to walki na baaardzo ossstre miecze, więc bywa, że krew leje się strumieniami), to filmy te mają w sobie również duuużo humanizmu - jest w nich miejsce dla podziwu natury, dla miłości i dla nienawiści, dla przyjaźni i dla wrogości, dla poświęcenia i dla zdrady, dla odwagi i dla strachu, dla pogoni i dla ucieczki – dla ... dla wszelkiej maści ludzkich wad i zalet, dla wzlotów i dla upadków.

Jest w tych filmach również zawarta pewna wizja ... obraz japońskiej historii ... historii widzianej oczami filmowych twórców, wizja historii pokazywana widzom, nie tylko japońskim. Oby tylko kinematografie innych narodów umiały w podobny sposób, tak ciekawie i tak barwnie (nawet w filmach czarno-białych), o historii własnych krajów opowiadać.

A trzeba przy tym pamiętać, że filmy te, zwłaszcza filmy sprzed lat 80-tych, robione były z przeznaczeniem głównie na rynek wewnętrzny, japoński - rzadko z myślą o ich eksporcie. My, to znaczy widownia zachodnia, a więc amerykańska, europejska, a wśród niej liczna rzesza kinomanów polskich – większość tych filmów dopiero zaczynamy odkrywać; i niejeden z tych na nowo odsłoniętych obrazów nas jeszcze zachwyci, a może być i tak, że powali na kolana ...
Czego i Wam Przyjaciele-Kinomani, zwolennicy oraz przeciwnicy chanbary, w głębi duszy i z całego serca życzę

Kenshin/daruma (chwilowo zakręcony w Irlandii)

ŚWIĄTYNIA DIABŁA - reż. Kenji Misumi (1969)

2009-08-31T21:58:00.007+02:00

Przygotowuję kolejnego posta z opisem najnowszej książki Patricka Gallowaya "Warring Clans, Flashing Swords" ... to już wkrótce ...
a w tzw. "międzyczasie" zapraszam do zapoznania się z filmem ŚWIĄTYNIA DIABŁA - DEVIL'S TEMPE - Oni no sumu yakata (Kenji Misumi, 1969), do którego dorobiłem polskie napisy, a dostępnym jedynie tutaj.

Jest to film niezwykły, nietypowy - nawet jak na film japoński, raczej filmowa przypowieść buddyjska. Nie jest to również typowy film samurajski, raczej jidaigeki, w każdym bądź razie jest to kolejne mistrzowskie dzieło reżysera Kenji Misumi, specjalizującego się w filmach akcji (liczne filmy z Zatoichim, Nemuri Kyoshiro i Ogami Itto - Samotnym Wilkiem).

Filmy samurajskie - według Pata Gallowaya, część 1

2009-08-30T01:42:00.015+02:00

Kolej na omówienie dwóch następnych książek poświęconych naszemu tematowi – książek bardzo ważnych, a dla mnie szczególnie bliskich, jako że nie tylko bardzo je polubiłem, ale także umówiłem się z autorem na ich przetłumaczenie, a następnie wydanie w Polsce.
Decyzję taką podjąłem również ze względu na ogromne uznanie i popularność, jaką sobie zaskarbiły u czytelników z anglojęzycznego obszaru językowego, i to nie tylko ze względu na samą ich tematykę, ale również - a może nawet przede wszystkim - ze względu na sposób w jaki zostały napisane ...
Koniecznie więc na wstępie kilka ciepłych zdań o Pacie, ich autorze ...

Patrick Galloway mieszka w miasta Eugene w amerykańskim stanie Oregone. Nie jest on ... nie jest bynajmniej teoretykiem filmowym z zawodu ...
Natomiast od wielu już lat jest zapalonym miłośnikiem i znawcą kultur azjatyckich, a wśród nich japońskiej kultury i historii. Ale nade wszystko nasz Pat jest wielkim fanem kina samurajskiego - fanem niezwykłym, który poza kolekcjonowaniem i oglądaniem filmów o tematyce samurajskiej ogrom swojego zapału i pracy włożył również w dogłębne poznanie tego kina (i w ogóle kina japońskiego).
Niezadowolony z lektury podręczników o charakterze akademickim (choćby takich jak wcześniej już w tym blogu omówiona książka Alaina Silvera), książek z pewnością dobrych, choć może nie koniecznie dla przeciętnego kinomana, dobrych raczej dla osób posiadających przygotowanie z zakresu historii i teorii filmu (a dodatkowo jeszcze z zakresu socjologii, filozofii, psychologii oraz paru może innych dziedzin akademickich), postanowił napisać własną książkę na temat filmu samurajskiego, ot tak - zarówno dla własnej satysfakcji, jak również po to, aby podzielić się swoją pasją i wiedzą z innymi, podobnymi do niego fanami.

Wymyślił więc sobie Pat taką książkę, która byłaby łatwa i przyjemna do czytania dla przeciętnego kinomana-amatora, która zawierałaby przegląd najciekawszych filmów z tego gatunku oraz zbiór dodatkowych informacji pomocnych w oglądaniu ich z pełniejszym zrozumieniem (czyli objaśnienia jakie wydają się być niezbędne dla wszystkich nie-japonistów i nie-Japończyków). Taką książkę, która byłaby zarazem przewodnikiem podpowiadającym jak i gdzie tych filmów szukać, które z nich w pierwszym rzędzie wybrać np. do kupienia, wypożyczenia, czy „zdobycia” jakimś innym sposobem ... a amatorzy filmów znają takich sposobów wcale nie mało.

Tak oto pasja naszego Pata (nie zapominając o ogromie pracy i czasu jaki na to poświęcił) przerodziła się w książkę pt. Stray Dogs & Lone Wolves (Bezpańskie psy i samotne wilki). Tytuł tej książki nawiązuje do postaci roninów, czyli samurajów pozbawionych swych panów oraz do postaci Itto Ogami z komiksu Lone Wolf and Cub oraz serii filmów pod tym samym tytułem).

Pierwsze wydanie książki Stray Dogs & Lone Wolves ukazało się w maju 2005 roku i natychmiast zdobyło sobie rzeszę sympatyków na całym świecie, również w samej Japonii.
Książka Patricka Gallowaya zawiera ponad 50 recenzji filmów, napisanych specjalnie przez Pata dla innych podobnych mu Patów, językiem zwykłym, ale niezwykle dowcipnym. Recenzje swoje Pat pisał w taki sposób, aby nie psuć innym Patom przyjemności z późniejszego oglądania filmów; niewiele opowiedział z fabuły, nie zdradził kluczowych momentów, nie podał zakończenia - napisał o filmach tyle tylko, by zachęcić do ich obejrzenia i żeby ułatwić ich zrozumienie.
Omawiając kolejne filmy ułożył je Pat według lat (dekad) w jakich powstawały; a jako prawdziwy ich znawca dokonał pierwszorzędnego wyboru, wybierając najlepsze z każdego okresu.

(Uwaga! Tytuły filmów, które nie mają jeszcze oficjalnych odpowiedników w języku polskim pozostawiłem na razie w języku angielskim - powinno to ułatwić ich odszukiwanie, np. w internecie. Tytuły polskie pogrubiłem – zwróćcie uwagę, jak jest ich niewiele!).

Ale wracając do rzeczy - oto lista filmów samurajskich omówionych przez Pata w jego pierwszej książce:

Filmy z lat 50-tych:

Rashomon (1950 A. Kurosawa)

Bramy piekieł (1953 T. Kinugasa)

Siedmiu samurajów (1954 A. Kurosawa)

Samurai Trilogy (1954, 1955, 1956 H. Inagaki) Samurai Trilogy Box Set [R1]

Tron we krwi (1957 A. Kurosawa)

Ukryta forteca (1958 A. Kurosawa)

Filmy z lat 60-tych (czyli „złotego wieku” filmu samurajskiego:

Straż przyboczna (1961 A. Kurosawa)

Sanjuro, samuraj znikąd (1962 A. Kurosawa)

Harakiri (1962 M. Kobayashi)

Tale of Zatoichi (1962 K. Misumi) Z01: Tale [R1]

Tale of Zatoichi Continues (1962 K. Mori) Z02: Continues [R1]

Destiny’s Son (1962 K. Misumi)

Chushingura (1962 H. Inagaki) 47 Ronin [R1]

New Tale of Zatoichi (1963 T. Tanaka) Z03: New Tale [R1]

Sleepy Eyes of Death: Chinese Jade (1963 T. Tanaka)

Adventures of Zatoichi (1964 K. Yasuda) Z09: Adventures [R1]

Kwaidan (1964 M. Kobayashi) Kwaidan_R2

Three Outlaw Samurai (1964 H. Gosha) Three Outlaw Samurai [R1]

Sleepy Eyes of Death: Sword of Seduction (1964 K. Ikehiro)

Samurai Assassin (1965 K. Okamoto) Samurai Assassin_R2

The Secret of the Urn (1966 H. Gosha)

Daimajin (1966 K. Yasuda) Daimajin [R1]

Sword of Doom (1966 K. Okamoto) Sword of Doom [R1]

Bunt (1967 M. Kobayashi)

Zatoichi Challenged (1967 K. Misumi) Z17: Challenged [R1]

Yokai Monsters: 100 Monsters (1968 K. Yasuda) Yokai Monsters [R1]

Samurajskie chorągwie (1969 H. Inagaki) Samurai Banners [R1]

Red Lion (1969 K. Okamoto) Red Lion [R1]

Tenchu! (1969 H. Gosha)

Filmy z lat 70-tych:

Zatoichi – The Festival of Fire (1970 K. Misumi) Z17:Fire Festival [R2]

Wicked Priest 5: Cast a Net of Drunken Anger (1970 T. Saito)

Band of Assassins (1970 T. Sawashima) Shinsengumi: Assassins of Honor [R1]

Lone Wolf and Cub: Sword of Vengeance (1972 K. Misumi) LWaC: Sword [R1

Lone Wolf and Cub: Baby Cart at the River Styx (1072 K. Misumi) LWaC: Styx [R1]

Lone Wolf and Cub: Baby Cart to Hades (1972 K. Misumi) LWaC: Hades [R1]

The Razor: Sword of Justice (1972 K. Misumi)Hanzo Box Set [R2]

The Razor: The Snare (1973 Y. Masumura)Hanzo Box Set [R2]

Lady Snowblood: Blizzard from the Netherworld (1973 T. Fujita) Lady Snowblood [R1]

Lady Snowblood: Love Song of Vengeance (1974 T. Fujita) Lady Snowblood Vengeance [R1]

The Razor: Who’s Got the Gold? (1974 Y. Inoue)Hanzo Box Set [R2]

Shogun’s Samurai (1978 K. Fukasaku)

Hunter in the Dark (1979 H. Gosha) Hunter in the Dark [R1]

Filmy z lat 80-tych i późniejszych:

Sobowtór (1980 A. Kurosawa)

Samurai Reincarnation (1981 K. Fukasaku)

Heaven and Earth (1990 H. Kadokawa)

Roningai (1990 K. Kuroki) Ronin Gai [R1]

Tabu (1999 N. Oshima)

Zatoichi (2003 T. Kitano)

Twilight Samurai (2003 Y. Yamada) Twilight Samurai_R2

Ciekawy to wykaz ... ale jeszcze ciekawsze są Patowe recenzje i jego dodatkowe komentarze do tych wszystkich filmów, jako że Pat dobrze zna się na rzeczy. Jego wiedza, wnikliwość, a zwłaszcza osobisty stosunek do spraw, o których pisze potrafi wciągnąć, więc Pat również potrafi ... zarazić pasją chyba każdego czytelnika. I jak już wcześniej wspomniałem, sprytny Pat nie zdradza fabuły filmów, nie zamierza psuć przyjemności z pierwszego ich oglądania. W zamian za to każda Pata recenzja naszpikowana jest informacjami dotyczącymi okresu historycznego, w jakim akcja filmu się rozgrywa oraz ciekawostkami , np. o aktorach, którzy brali w nim udział. Obok tych wspaniałych recenzji i bogactwa zawartych w nich ciekawostek posunął się Pat jeszcze dalej – utworzył mianowicie galerię, którą wdzięcznie nazwał: „Czegoś nie wiesz? Spytaj o to wszystkowiedzącego mnicha Takuana!”. W galerii tej podał masę dodatkowych informacji, ułatwiających kinomanom wgląd w kulturę samurajską, tłumaczących np. sposób ubierania się i uczesania samurajów, przedmiotów codziennego użytku, broni jaką się posługiwali, czy wreszcie ich wzajemnych relacji i hierarchii. A jakby tego wszystkiego jeszcze było mało, dołożył nam Pat cztery wstępne rozdziały-eseje: „Świat samurajów”, „Film samurajski jako gatunek”, „Artyści” i „Oglądanie filmów samurajskich”, które budują fundament, czy też raczej scenę, na której później akcja chanbary będzie się rozgrywać. Już nie wspomnę o słowniku i indeksie na końcu tej wspaniałej książki, które ułatwiają wyszukiwanie potrzebnych informacji.

Tak! Tę książkę trzeba jak najszybciej wydać w naszym pięknym języku - po to, aby mogła stać się czymś w rodzaju niezbędnika również dla każdego polskiego miłośnika filmów samurajskich. Mam nadzieję, że będzie można ją już znaleźć pod tegoroczną choinką ... Powinna się również zająć honorowe miejsce w każdym księgozbiorze dotyczącym filmu i na każdej półce biblioteczki poświęconej książkom o Japonii.To chyba tyle na razie ... wkrótce opowiem Wam o nowej książce Patricka, drugim tomie Patowych opowiadań o filmach samurajskich Warring Clans, Flashing Blades, wydanym dopiero co, w lipcu tego roku ...

Alain Silver - The Samurai Film

2009-07-18T19:54:00.004+02:00

The Samurai Film Alaina Silvera jest obecnie największym książkowym kompendium poświęconym temu gatunkowi filmowemu.

UWAGA! Książka ta posiada szereg wydań (począwszy od 1977 roku) różniących się objętością i zawartością! Wydania z lat 1977, 1984 i 1986 mają po 242 strony; wydania z 2005i 2006 roku są poszerzone i mają po 320 stron; wydanie z 2007 roku to już 352 strony). Dokonując zakupu tego tytułu poprzez internet warto więc dokładnie przyjrzeć się ofertom i wybrać raczej wydanie ostatnie, czyli najbardziej obszerne i zaktualizowane; chyba że kupujący jest bibliofilem-kolekcjonerem i kieruje się odmiennymi preferencjami).Ostatnie znane mi wydanie:

Wydawca: Gerald Duckworth & Co Ltd; wydanie poprawione (29 marca 2007)
okładka miękka; stron 352
ISBN-10: 0715636626 oraz ISBN-13: 978-0715636626

Poniższy, krótki opis tej publikacji sporządziłem na podstawie zawartości wydania z roku 2005.

(Przepraszam za nieco "chropawy" język tego tłumaczenia: tytuły rozdziałów podaję w miarę dosłownie - niektóre z nich są trudne do przełożenia na język polski bez zamieszczenia dłuższych komentarzy na temat zawartości rozdziału; z kolei tytuły filmów dla których nie ma/nie znam odpowiedników polskich, pozostawiłem w wersji angielskiej - nie chciałem ich tworzyć doraźnie, natomiast we własnej publikacji postaram się je zaproponować. Poproszę też o podpowiedzi!)

Książka Alaina Silvera posiada dwie części.

W części pierwszej autor omawia następujące zagadnienia:

Wstęp: Samuraje (prawdziwi)

Samuraje w historii
Bushido, droga wojownika
Miecz - "dusza samuraja".

Rozdział I. Samuraje (fikcyjni - w literaturze i filmie)

Samuraje w legendzie i sztuce
Samuraje w filmie.

Rozdział II. Akira Kurosawa

Obrazowanie, typologia gatunku, świadomość społeczna
Dramatyzacja (ekranizacja) i styl wizualny.

Rozdział III. Typologia (podtypy) gatunku

Film historyczny (na przykładzie filmu Ambitious Daisukego Ito
Film społeczno-obyczajowy (na przykładach filmów Harakiri i Bunt Masakiego Kobayashi).

Rozdział IV. Bohaterowie wyobcowani

Niewidomi szermierze: Zatoichi i Crimson Bat
Kyoshiro Nemuri, Son of the Black Mass
Miyamoto Musashi.

Rozdział V. Hideo Gosha

Dalsze poszerzenie gatunku
Wizualne przedstawianie (na przykładach filmów Secret of the Urn i Samuraj Wolf)
Samuraje wyobcowani ze swej klasy (na przykładzie filmu Three Outlaw Samurai)
Bunt osobniczy (na przykładach filmów Sword of the Beast i Honor Samuraja)
Bunt społeczny i tożsamość osobowa (na przykładzie filmu Tenchu)
Samuraje z nizin społecznych (w oparciu o filmy Kumekori Nazaemon, Hunter in the Dark i Death Shadows).

Rozdział VI. Samuraje-zabójcy

Twórczość Kihachiego Okamoto
Twórczość Masahiro Shinody
The Red Slayers (chodzi o bezwzględnych zabójców, mordujących bez skrupułów).

Rozdział VII. Ewolucja gatunku

Przemoc, Wschód-Zachód: Ostatni samuraj (wpływ filmu samurajskiego na kinematografie krajów z odmiennych kręgów kulturowych)
Style filmów a deklaracje polityczne ich twórców
Samuraje na przełomie milenium (nowe prądy i mody w ramach tego gatunku).

Lektura pierwszej części opracowania dla wielu polskich czytelników może się okazać dość trudna (abstrahując od spraw językowych); jest ona bowiem przeznaczona raczej dla osób w tym temacie zaawansowanych; jest w niej wiele odwołań do treści filmów w Polsce mało znanych; analiza filmoznawcza i śledzenie komentarzy autora wymaga znajomości nie tylko omawianych filmów, ale również wiadomości na temat kontekstu historycznego i społeczno-kulturowego stanowiącego podłoże ich akcji.

Druga natomiast część książki Alaina Silvera jest bogatym źródłem informacji dla każdego miłośnika filmów samurajskich.

Zawiera ona bogatą filmografię oraz wykaz dystrybutorów filmów samurajskich wydanych w postaci kaset VHS i na krążkach DVD; ponadto autor podał obszerną bibliografię oraz zamieścił słownik terminów japońskich jakie często pojawiają się w filmach samurajskich. Zamieszczony na końcu książki indeks pomaga odnaleźć wzmiankowane w książce tytuły filmów, postacie filmowe czy reżyserów.

Skupmy się może na filmografii, jako że stanowi ona niezwykle obszerny, zawierający ponad 400 tytułów wykaz filmów zaliczanych do tego gatunku. Dla miłośników filmu samurajskiego jest on niezwykle cenny i pomocny; dla większej przejrzystości wykaz został podzielony na kilka części:

według najważniejszych reżyserów (Hideo Gosha 11 tytułów; Masaki Kobayashi 4 tytuły; Akira Kurosawa 9 tytułów; Kihachi Okamoto 8 tytułów; Masahiro Shinoda 8 tytułów)
według tytułów najbardziej znanych seriali: Kyoshiro Nemuri, Zatoichi, The Crimson Bat, Band of Assassins
pozostałe filmy (około 400) uporządkowane zostały według czasu ich powstawania: od połowy lat 20-tych do roku 1950; lata 1950 -1957; okres szczytowej produkcji filmów tego gatunku podzielony został bardzo szczegółowo: 1958, 1959, 1960, 1963-64, 1965-66, 1967, 1968, 1969, 1970; zbiorczo lata 1970-79, lata 80-te, lata 90-te; na koniec wymienione są tytuły filmów powstałych od roku 2000.

Większości tytułów zamieszczonych w wykazie towarzyszy obszerny zestaw informacji:

tytuł angielski (może być jeden lub kilka tytułów alternatywnych, oznaczonych AKA "also known as"; czasami w ogóle brak tytułu angielskiego - np. gdy dany film poza Japonią nie był rozpowszechniany lub był, ale prezentowany pod niezmienionym/podobnym tytułem, np. Rashomon
oryginalny tytuł japoński (podany alfabetem łacińskim, w uproszczonej wersji romaji)
rok produkcji filmu; rok wejścia filmu na ekrany
nazwiska twórców filmu: reżysera, autora/ów scenariuszy i utworów oryginalnych (jeżeli scenariusz powstał w oparciu o taki utwór, np. powieść, nowelę czy mangę); nazwiska kompozytorów muzyki do filmu, dyrektorów artystycznych, operatorów kamer itp.
obsadę aktorską (po części z nazwami ról, które odtwarzają)
nazwę wytwórni w jakiej film powstał
nazwę dystrybutora filmu lub jego edycji VHS/DVD
długość trwania filmu.

W przypadku niektórych filmów zawartych w tym obszernym wykazie nie wszystkie w/w dane są kompletne - jednak autorowi tego spisu i tak należy się podziekowanie za ogrom pracy, jaką musiał włożyć w zebranie i systematyczne opracowanie tych wszystkich szczegółów (czasami niezwykle trudno dostępnych). Stanowią one bezcenne źródło informacji dla miłośników gatunku, zwłaszcza dla wszelkiej "maści" kolekcjonerów-poszukiwaczy filmów samurajskich (np. w internecie).
W kolejnych wydaniach tej książki wykaz ten będzie zapewne uzupełniany i aktualizowany.

O autorze:
Alain Silver jest znaną osobistością ze świata filmowego, autorem lub współautorem kilkunastu książek poświęconych różnym gatunkom filmowym oraz gwiazdom wielkiego ekranu. Kilka przykładowych tytułów to Film Noir: An Encyclopedic Reference to the American Style, Film Noir Reader, The Gangster Film Reader, Horror Film Reader, David Lean and His Films, Raymond Chandler’s Los Angeles, Frank Sinatra, Katharine Hepburn, Steve McQueen. Jego artykuły ukazują się w licznych magazynach i czasopismach filmowych oraz na profesjonalnych portalach internetowych o tematyce filmowej. Jest również producentem filmowym i asystentem reżysera. Wydał ponad 50 albumów soundtrackowych. Jest członkiem Directors Guild of America i Writers Guild of America.

Inne książki na ten sam temat

2009-07-13T23:55:00.000+02:00

Fanom filmu samurajskiego - tym wszystkim niecierpliwym, którzy chcieliby wcześniej poczytać coś na ten temat - polecam kilka książek w języku angielskim:

Alain Silver - The Samurai Film, Expanded and Revised Edition, 2004
Patrick Galloway - Stray Dogs and Lone Wolves. The Samurai Film Handbook, 2005
Roland Thorne - Samurai Films, 2008
Patrick Galloway - Warring Clans, Flashing Blades. A Samurai Film Companion, 2009.

W następnych postach więcej na ich temat ...

KSIĄŻKA NA TEMAT FILMÓW SAMURAJSKICH

2009-07-08T05:05:00.001+02:00

Witam wszystkich fanów filmów samurajskich!
Fanki oczywiście również witam!

Mam dla Was pewną wiadomość - mam nadzieję, że dobrą ...

Ze względu na dość duże zainteresowanie filmami samurajskimi, a jednocześnie zbyt małą ilość informacji na ich temat (zwłaszcza, jeśli chodzi o informacje dostępne w języku polskim), postanowiłem - już jakiś czas temu - wyjść poza ramy własnego zainteresowania tym gatunkiem filmowym i przygotować stosowną publikację.

Ponieważ będzie ona przeznaczona głównie dla Was, chciałbym wcześniej - zanim moja książka nabierze ostatecznego kształtu - zasięgnąć Waszych opinii, zapoznać się z Waszymi sugestiami, skorzystać z Waszych porad. W ten sposób to, co obecnie próbuję stworzyć, bardziej będzie odpowiadało Waszym oczekiwaniom; natomiast Wy z kolei staniecie się niejako współautorami tejże książki, pomyślanej jako przewodnik nie tylko po świecie filmów samurajskich, ale również po świecie w jakim samuraje żyli.

Temu jest poświęcony ten blog!

W kolejnych moich postach przedstawię ogólny zarys tego, co zamierzam zamieścić w swojej książce, poproszę o ocenę kilku moich pomysłów; postaram się również odpowiedzieć na Wasze pytania, jakie - mam nadzieję - już wkrótce na tym blogu się pojawią.

Tymczasem odsyłam Was do mojego (głównie mojego) artykułu, jaki swego czasu przygotowałem dla polskiej edycji Wikipedii: http://pl.wikipedia.org/wiki/Film_samurajski

A więc - do następnego razu ...